panacea.pl

:: Lipa
Panacea Nr 3 (4), lipiec 2003, strony: 16-17


Lipa Lecznicze działanie lipy jest tak wszechstronne i tak różnorodne, że natychmiast budzi skojarzenia ze słowami słynnej fraszki Jana Kochanowskiego "Na lipę": „Jabłek wprawdzie nie rodzę, lecz mię pan tak kładzie/ Jako szczep najpłodniejszy w hesperyjskim sadzie...”

Jest drzewem należącym do rodzinny Lipowatych (Tiliaceae), występującym pospolicie w strefach umiarkowanych półkuli północnej, tworząc niekiedy większe skupiska leśne. W Europie rozpowszechnione są dwa gatunki: Lipa drobnolistna Tilia cordata Mill. (syn. Tilia parvifolia Ehrh.) i Lipa szerokolistna, zwana także lipą wielkolistną, Tilia platyphyllos Scop. (syn. Tilia grandifolia Ehrh.).

Tiliae inflorescentia (syn.Tiliae flos)
Według Farmakopei Polskiej surowiec leczniczy stanowią kwiatostany lipy obu gatunków. Rozkwitające kwiatostany wraz z podsadkami zbiera się pod koniec czerwca (Tilia platyphyllos) lub w lipcu (Tilia cordata), w czasie suchej pogody. Surowiec należy suszyć w warunkach naturalnych (w cieniu i przewiewie) lub w suszarniach w temperaturze do 35 stopni C.

Substancje czynne
Kwiatostany lipy zawierają flawonoidy, głównie pochodne kwercetyny, kemferolu i akacetyny, a także olejek eteryczny i związki śluzowe. Na szczególną uwagę zasługuje tilirozyd o budowie glikozydoestru, który jest odpowiedzialny za działanie przeciwzapalne lipy. W surowcu występuje od 0,02% do 0,05% olejku eterycznego, którego głównymi składnikami są: farnezol (do 5%) o przyjemnym zapachu, niewielkie ilości geraniolu i eugenolu oraz znaczne zawartości węglowodorów. Znaczenie lecznicze ma również śluz, z którego podczas hydrolizy powstają kwasy uronowe (do 40 %), metylopentozy (około 12%) i heksozy (około 50%). Ponadto wśród związków czynnych należy wymienić garbniki, leukoantocyjany, kwasy organiczne, triterpeny i fitosterol, sole mineralne, karoten, kwas askorbinowy.

Właściwości napotne
Tilia platyphyllos - lipa szerokolistna na rycinie z 1824 r.
Tilia platyphyllos - lipa szerokolistna na rycinie z 1824 r.
Kwiatostan lipy jest tradycyjnie stosowany jako środek napotny (diaphoricum) w chorobach z podwyższoną temperaturą ciała. Właściwości napotne przypisuje się flawonoidom. Wodne wyciągi z surowca powodują zwiększenie wydzielania potu, poprawiają parowanie (transpirację) i oddychanie (perspirację) przez skórę. Działanie to między innymi polega na bezpośrednim pobudzeniu czynności gruczołów potowych jak również, w pewnym stopniu, na zwiększeniu ich wrażliwości na bodźce przekazywane przez nerwy układu współczulnego przewodu pokarmowego i narządów rodnych u kobiet. Działanie napotne można uzyskać nie tylko po wypiciu naparu, ale także po zastosowaniu kąpieli.

Właściwości przeciwzapalne i osłaniające
Glikozydoester - tilirozyd oraz obecne w surowcu śluzy działają łagodnie przeciwzapalnie. Ponadto związki śluzowe wykazują działanie osłaniające, powlekające i zmiękczające. Zapewnia to efekt łagodzący kaszel i kojący ból gardła.

Właściwości uspokajające
Doc. dr hab. farm. Aleksander Ożarowski w swojej książce "Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy" kwiatostany lipy nazywa "panaceum na zmęczenie nerwowe". Napary z lipy stosuje się w nadmiernej pobudliwości nerwowej, ponieważ łagodzą stany napięcia nerwowego - szczególnie u dzieci, młodzieży i osób starszych. Działanie uspokajające wykazuje olejek eteryczny zawarty w kwiatostanach lipy, a w szczególności jego składnik farnezol.

Właściwości moczopędne
Kwiatostan lipy wykazuje także działanie moczopędne, związane z obecnością terpenów w olejku eterycznym. Zwiększenie wydalania moczu następuje w wyniku działania drażniącego na kanaliki nerkowe.

Właściwości żółciopędne i przeciwskurczowe
Działanie żółciopędne związane jest z właściwościami przeciwskurczowymi, a nie z bezpośrednim działaniem na miąższ wątroby. Napary z kwiatostanów lipy zmniejszają nieznacznie napięcie mięśni gładkich oraz pobudzają wydzielenie soku żołądkowego i zwiększają przepływ żółci do dwunastnicy. Dzięki temu ułatwione jest trawienie i przyswajanie pokarmu.

Tiliae carbo
Węgiel lipowy jest otrzymywany z drzew Tilia cordata Mill. lub Tilia platyphyllos Scop. Stosuje się go przy zatruciach pokarmowych.

Tilia tomentosae (Tilia argentea)
Lipa srebrzysta, mająca silnie pachnące kwiaty, jest sadzona jako drzewo ozdobne. Komisja E w monografii kwiatu lipy srebrzystej określa zastosowanie surowca w nieżytach układu oddechowego, jako środek przeciwskurczowy, rozrzedzający śluz i napotny, a także jako środek moczopędny.

Wskazane napary
Farmakopea Polska zaleca stosowanie kwiatostanów lipy (T. cordata lub T. platyphyllos) w postaci naparów. W przeziębieniach z podwyższoną temperaturą ciała, w zapaleniu gardła, krtani i oskrzeli pije się gorące napary. W stanach napięcia i nadmiernego pobudzenia, a także zmęczenia długotrwałym wysiłkiem umysłowym oraz w utrudnionym zasypianiu stosuje się napary w postaci ciepłego napoju oraz kąpiele, do których dodaje się napar z samej lipy lub łącznie z lawendą, wrzosem i tatarakiem. Kąpiel wykazuje działanie uspokajające i ułatwia zasypianie. Po kąpieli z dodatkiem naparu lipy skóra ulega regeneracji, staje się bardziej elastyczna, ułatwiona jest transpiracja. Kąpiel działa również przeciwskurczowo.

mgr farm. Maria Piaskowska - Labofarm
O lipie czytaj także w dziale "Natura i sztuka"

Literatura
Borkowski B. Rośliny lecznicze w fitoterapii. Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich, Poznań 1994; Bradley P.R. British Herbal Compendium, volume 1, BHMA 1992; Kohlmünzer S. Farmakognozja. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000; Newall C.A., Anderson L.A., Philipson J.D. Herbal Medicines. A Guide for Health-care Professionals. The Pharmaceutical Press, London 1996; Olechnowicz-Stępień W., Lamer-Zarawska E. Rośliny lecznicze stosowane u dzieci. PZWL, Warszawa 1992; Ożarowski A. Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL, Warszawa 1976; Ożarowski A., Jaroniewski W. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. IWZZ, Warszawa 1989; Samochowiec L. Kompendium ziołolecznictwa. Wydawnictwo Urban&Partner, Warszawa 2002; [red.] Strzelecka H., Kowalski J. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.




adres tego artykułu: https://panacea.pl/articles.php?id=87