panacea.pl

:: Kwiaty jadalne - Aksamitka Tagetes L.
Panacea Nr 3 (32), lipiec - wrzesień 2010, strona: 34


Kwiaty jadalne - Aksamitka Tagetes L.

Należy do rodziny astrowatych Asteraceae. Rodzaj Tagetes obejmuje ponad 20 gatunków, występujących w stanie naturalnym w Ameryce Środkowej, Południowej i w Meksyku. Do Europy aksamitkę sprowadzono w roku 1573. Jest rośliną zielną, przeważnie jednoroczną, o silnych, wyprostowanych łodygach. Tworzy rozgałęzione krzewinki. Liście są pierzastoklapowane lub pierzastosieczne, ząbkowane. Kwiatostanowe koszyczki aksamitki są najczęściej barwy żółtej, pomarańczowej i czerwonej. Mogą być jednobarwne bądź pstrokate, pojedyncze lub zebrane w złożone główki. Skrajne płatki są języczkowe, wewnętrzne rurkowate. Owocem jest niełupka, z krótkim szczeciniastym puchem.

Do najbardziej rozpowszechnionych gatunków z rodzaju Tagetes należą aksamitka rozpierzchła Tagetes patula, aksamitka wzniesiona (syn. wielkokwiatowa) Tagetes erecta oraz aksamitka drobna Tagetes minuta. U aksamitki rozpierzchłej kwiaty, o średnicy od 4 do 6 cm, osadzone są pojedynczo na długich szypułkach. Wysokość roślin waha się w granicach od 20 do 40 cm. Aksamitka wzniesiona ma silne, sztywne i rozgałęzione pędy, na których osadzone są pojedynczo, na długich szypułkach, okazałe (5-15 cm średnicy) koszyczki kwiatowe (największe u aksamitek). Aksamitka drobna może dorastać do 2 m wysokości. Nazwa jej pochodzi od bardzo drobnych, żółtych, 4-5-płatkowych kwiatków o średnicy od 10 do 15 mm, które pojawiają się na zakończeniach łodyg.

Aksamitka jest rośliną leczniczą i przyprawową, ale także ozdobną i kosmetyczną. Płatki jej kwiatów stanowią jedno z najbogatszych i najcenniejszych źródeł karotenoidów – barwników o działaniu przeciwutleniającym i przeciwnowotworowym. Wyciąg z kwiatów aksamitki zawiera około 27% karotenoidów, w tym estry ksantofili 86,1%, estry kryptoksantyny 1,5%, ß-karoten 0,4%. Zawartość ksantofili w suchej masie kwiatów aksamitki wynosi 17,8 g·kg-1. Najważniejszym związkiem tej grupy barwników jest luteina.

Wzrost zainteresowania wykorzystaniem naturalnych barwników roślinnych w przemyśle spożywczym przyczynił się do rozwoju badań nad składem chemicznym kwiatów z rodzaju Tagetes. Kwiaty aksamitek uznano za cenne źródło karotenoidów, ponadto takich związków biologicznie aktywnych, jak tiofeny, saponiny triterpenowe, garbniki, cholina, śluzy i flawonoidy (9-22%). Flawonoidy obecne w liściach i kwiatach aksamitki to przede wszystkim kwercetagetyna, patuletina, patuletrina, myricetyna, kwercetyna, luteolina i kempferol.

Aksamitkę charakteryzuje intensywny, balsamiczno- gorzki smak oraz korzenno-kamforowy zapach. Z kwiatów przyrządza się herbaty. Możemy też nimi przyprawiać tłuste dania mięsne, zupy, różnego rodzaju sosy i pasty rybne. W Ameryce i w Indiach z roślin Tagetes minuta otrzymywany jest cieszący się dużą popularnością jako przyprawa olejek „aksamitkowy”. W Meksyku, w Peru i w Indiach kwiaty są powszechnie stosowane do barwienia potraw.

Kwiaty aksamitki wykorzystywane są także w kosmetyce, m.in. jako składnik perfum, oraz w fitoterapii i w aromaterapii. Według nomenklatury medycznej, rośliny z rodzaju Tagetes zaliczane są do roślin aromatycznych, zawierających biologicznie czynne składniki, głównie pochodzenia olejkowego, o działaniu moczopędnym, rozkurczowym i przeciwzapalnym. W okulistyce szczególne znaczenie farmakologiczne ma luteina – główny składnik szerokiej gamy preparatów okulistycznych.

dr hab. inż. Monika Grzeszczuk, mgr inż. Anna Kawecka
- Zakład Technologii Rolnej i Przechowalnictwa Zachodniopomorskiego
Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie

dr hab. inż. Dorota Jadczak, prof. nadzw.
- Zakład Warzywnictwa Zachodniopomorskiego
Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie




adres tego artykułu: https://panacea.pl/articles.php?id=3212