panacea.pl

:: Żurawina w fitoterapii - schorzeń układu moczowego
Panacea - Leki ziołowe nr 3 (32), lipiec - wrzesień 2010, strony: 8-9



Żurawina w fitoterapii - schorzeń układu moczowego

Od tysięcy lat otaczająca nas przyroda stanowiła naturalną aptekę. Człowiek sięgał po zioła niosące ulgę w różnych dolegliwościach. Nie tylko w przeziębieniach czy niestrawności, co jest powszechnie znane i stosowane, ale też w sytuacjach uciążliwych, czasem wstydliwych, na przykład w infekcjach układu moczowego. Swoistym panaceum na kłopoty związane z oddawaniem moczu była kiedyś żurawina. Na przestrzeni lat pojawiały się różne teorie, wyjaśniające dobroczynny wpływ tego surowca na organizm ludzki. Obecnie, wraz z rozwojem nauki, odkrywamy coraz to nowe mechanizmy, pozwalające nam zrozumieć, co kryje w sobie ta niepozorna roślina. Przyjrzyjmy się jej bliżej.

Żurawina
Oxycoccus
to rodzaj byliny z rodziny wrzosowatych Ericaeae, w niektórych systemach włączany do rodzaju borówek Vaccinium. Obejmuje wiele gatunków, z których najbardziej znanym na naszych terenach jest żurawina błotna Vaccinium oxycoccus L., znana też jako Oxycoccus palustris Pers. lub Oxycoccus quadripetalus Gilib. Obecnie w lecznictwie najpopularniejsza jest jednak żurawina amerykańska, inaczej wielkoowocowa Vaccinium macrocarpon Aiton. Żurawina błotna jest wiecznie zieloną krzewinką, dorastającą do 30 cm wysokości, z płożącymi się po ziemi, delikatnymi łodygami. Ma jajowate, zaostrzone liście (0,5-1 cm), na brzegach podwinięte, z wierzchu ciemnozielone i lśniące, od spodu popielato oszronione. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Kwiaty znajdują się na czerwonej szypułce, są zwisające, z różową koroną i czterema odgiętymi płatkami. Powstają z nich kuliste, czerwone jagody o średnicy 0,5-1,5 cm, które z czasem brunatnieją. Rozmnaża się poprzez nasiona. Żurawina występuje na półkuli północnej, na torfowiskach wysokich i przejściowych, także w lasach rosnących na kwaśnych glebach, o dobrym nasłonecznieniu. W Polsce głównie na niżu, w północno-wschodniej części kraju. Nazwę nadali jej kolonizujący Amerykę Północną europejscy osadnicy. Kwiat przypominał im głowę żurawia (ang. cranberry, crane = żuraw). Dobrodziejstwa rośliny poznali od Indian, którym żurawina w XVI w. już od dawna była dobrze znana. Nazywali ją Sassamanash. Mimo wielu naturalnych stanowisk w Europie, zwłaszcza w jej północnych obszarach, popularna stała się dopiero po sprowadzeniu jej z Ameryki, po roku 1820. Podjęto wówczas uprawy na większą skalę.

Surowcem leczniczym
jest owoc żurawiny Fructus Oxycocci, który do spożycia nadaje się najlepiej po uprzednim przemrożeniu. Dzięki licznym związkom aktywnym biologicznie, owoce mają różnorodne zastosowanie w lecznictwie (układ odpornościowy, sercowo-naczyniowy, pokarmowy, profilaktyka zakażeń dziąseł i infekcji H. pylori) i suplementacji (głównie witaminy C oraz antyoksydantów).
Skupmy się jednak na układzie moczowym. Infekcje cewki moczowej oraz pęcherza moczowego są częstym problemem, zwłaszcza wśród kobiet. Obecnie coraz częściej przepisuje się z tego powodu antybiotyki, które przecież nie są obojętne dla organizmu, niszczą naturalną florę bakteryjną. Są sytuacje, kiedy antybiotyk jest jedynym wyjściem i nie należy go unikać, można jednak próbować zapobiegać kolejnym zakażeniom dróg moczowych – które nierzadko mają charakter nawracający – poprzez odpowiednią profilaktykę, m.in. spożywanie preparatów żurawiny.

Działanie
Owoce żurawiny zawierają substancje kwaśne, m.in. kwas benzoesowy, działający jak naturalny konserwant, który obniża pH moczu, czyniąc środowisko dróg moczowych nieprzyjaznym dla patogenów. Jeszcze do niedawna uważano, że to właśnie ten mechanizm odpowiada za dobroczynne właściwości rośliny. Nowsze badania ukazały jeszcze inne przyczyny. W soku żurawin występuje wysokocząsteczkowa, nieulegająca dializie substancja NDM (non-dializable material), utrudniająca adhezję drobnoustrojów chorobotwórczych do błon śluzowych człowieka. Trwają badania nad zastosowaniem żurawin w stomatologii (ochrona dziąseł) oraz gastrologii (śluzówka żołądka w kontekście obecności H. pylori).
W owocach żurawiny amerykańskiej Vaccinium macrocarpon (w literaturze pojawia się tylko ten gatunek, a nie nasza żurawina błotna) wykryto proantocyjanidyny (PAC), związki z grupy flawonoidów, posiadające tzw. podwójne wiązania cząsteczkowe typu A (A-type linkage). Również one budują niewidzialną warstwę na powierzchni naszych nabłonków, uniemożliwiając przyleganie bakteriom E. coli, często powodującym infekcje układu moczowego. Uniemożliwia to im namnażanie się, jednocześnie zwiększając wydalanie z moczem. W świetle badań prof. Terri Camesano, PAC zmieniają też kształt cząsteczek bakterii z pałeczkowatych na kuliste oraz ich ściany komórkowe, co także uniemożliwia patogenom rozwój. Przy wyborze żurawinowego suplementu warto więc zwrócić uwagę na zawartość PAC w preparacie, jeśli zdecydujemy się na gotowy produkt.
Żurawiny nie są same w sobie środkiem leczniczym w stanach zapalnych dróg moczowych, mogą jednak wspomagać terapię. Głównym ich zadaniem jest profilaktyka, w której sprawdzają się bardzo dobrze.

Produkty
Żurawiny można spożywać w postaci domowych przetworów, soków, suszonych owoców lub gotowych preparatów, oferowanych przez firmy farmaceutyczne. Rozwiązanie to jest korzystniejsze, np. u pacjentów cierpiących na cukrzycę. Świeże owoce można przechowywać w zamrażarce do około 9 miesięcy. Jeśli nie ma przeciwwskazań, możemy zjadać garstkę żurawin dziennie lub wypijać szklankę soku. W przypadku kapsułek lub innych postaci preparatów farmakologicznych, należy zapoznać się z zaleceniami producenta oraz farmaceuty lub lekarza, w celu dobrania skutecznego dawkowania. Żurawiny spożywa się zwykle z posiłkiem. Jeśli stosujemy je wspomagająco w toczącej się infekcji, warto, jeśli nie ma przeciwwskazań, dołączyć do terapii witaminę C, w celu większego zakwaszenia moczu, oraz pić duże ilości płynów (przez kilka dni nawet do 5 l na dobę), aby wspomóc wypłukiwanie bakterii. W aptekach dostępne są złożone preparaty ziołowe, działające łagodnie moczopędnie oraz ściągająco, co można wykorzystać w terapii.

Przeciwwskazania
Według zaleceń Brytyjskiego Komitetu do Spraw Bezpiecznych Leków (The Committee on the Safety of Medicines) z roku 2004, pacjenci przyjmująyc warfarynę nie powinni spożywać żurawiny, ze względu na prawdopodobny wzrost ryzyka krwawień. Osoby chore na cukrzycę powinny unikać produktów z owoców zawierających wysoki poziom cukru. Badania wskazują, że spożywanie znacznych ilości soku z żurawin może przyczyniać się do wzrostu ryzyka wystąpienia kamicy nerkowej, ze względu na obecne w surowcu szczawiany, wykazujące w dużym stężeniu te i. Zaleca się szczególną ostrożność przy spozywaniu żurawinowych produktów u osób już chorujących na kamicę nerkową. Są też jednak doniesienia o hamującym wpływie tych owoców na formowanie się kamieni nerkowych (parz piśmiennictwo: McHarg T. i inni oraz Kessler T. i inni). Szczawiany hamują jelitowe wchłanianie wapnia, więc żurawina nie jest wksazana u osób cierpiących na jego niedobór (np. w osteoporozie). W przypadku zwężenia dróg moczowych (np. rak prostaty), należy zachować ostrożność, ze względu na ryzyko niedrożności. Biorąc pod uwagę tak korzystne i unikalne właściwości żurawiny oraz jej wspaniały smak, warto pamiętać o niej na co dzień, zwłaszcza w lecie, kiedy podróżując lub uprawiając sporty wodne, często narażeni jesteśmy na infekcje układu moczowego. Pyszne jagody, orzeźwiający sok lub po prostu poręczne kapsułki mogą oszczędzić nam wielu niedogodności i pozwolą spędzić urlop bez przykrych niespodzianek. Opisane tu zalety rośliny są jedynie cząstką tego, co ma nam ona do zaoferowania. Układy krwionośny, pokarmowy czy odpornościowy – mogą czerpać wiele korzyści ze spożywania owoców tej skromnej byliny. Ale to już inna historia.

lek. med. Katarzyna Simonienko

Lek. med. Katarzyna Simonienko jest absolwentką Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, pracuje w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym. Fitoterapią interesuję się szczególnie w aspektach historycznym i artystycznym. Fotografuje rośliny w ich naturalnym środowisku, maluje je, stylizuje na strony z dawnych herbariów, według starych technik

Piśmiennictwo:
Cape Cod Cranberry Growers’ Association’s: www.cranberries.org/cranberries/history.html; Compounds in cranberry juice show promise as alternatives to antibiotics. Worcester Polytechnic Institute, Physorg.com. (11 IX 2009): www.physorg.com/news77194887.html; Dorsey M. Cranberry juice creates energy barrier that keeps bacteria away from cells, study shows. Worcester Polytechnic Institute, Eurekalert. org. (21 VII 2008): www.eurekalert. org/pub_releases/2008-07/wpi-cjc072108. php; Grau J., Jung R., Muenker B. Zioła i owoce leśne. GeoCenter, Wwa 1996; How Cranberry Juice Can Prevent Urinary Tract Infections. Worcester Polytechnic Institute Sciencedaily. com. (25 VII 2008): www.sciencedaily.com/releases/ 2008/07/080721152005.htm; McHarg T., Rodgers A., Charlton K. (XI 2003). Influence of cranberry juice on the urinary risk factors for calcium oxalate kidney stone formation. BJU Int. 92(7):765-8; Jepson R.G., Mihaljevic L., Craig J. (2004). Cranberries for preventing urinary tract infections. Cochrane Database Syst Rev (2): CD001321. doi: 10.1002/14651858. CD001321. pub3.PMID 15106157; Kessler T., Jansen B., Hesse A. (X 2002). Effect of blackcurrant-, cranberry- and plum juice consumption on risk factors associated with kidney stone formation. Eur J. Clin. Nutr. 56(10):1020-23; Liu, Y., Gallardo-Moreno, A. M., Pinzon-Arango P. A., Reynolds Y., Rodriguez G., and Camesano T. A. Cranberry changes the physicochemical surface properties of E. coli and their adhesion with uroepithelial cells. Colloids and Surfaces B: Biointerfaces. 2008, 65:35-42; Strzelecka H., Kowalski J. [red.]. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. PWN, Wwa 2000.


adres tego artykułu: https://www.panacea.pl/articles.php?id=3202