panacea.pl

:: Ginseng radix - dawka nieśmiertelności...
Panacea Nr 4 (25), październik - grudzień 2008, strony: 5-7


Ginseng radix – dawka nieśmiertelności…

Słowo ginseng w języku chińskim znaczy - esencja człowieka i nie przypadkiem stało się częścią nazwy łacińskiej gatunku, dostarczającego sławnego i wciąż tajemniczego surowca – korzenia żeń-szenia Ginseng radix, zwanego korzeniem życia.

Panax ginseng C. A. Mey
- żeń-szeń prawdziwy to niewielka, cieniolubna bylina o charakterystycznym korzeniu głównym, przypominającym kształtem postać człowieka. Należy do rodziny Araliaceae, pochodzi z gór Mandżurii, Nepalu i północno-wschodnich Chin, obecnie prawie niespotykana w warunkach naturalnych. W krajach Dalekiego Wschodu Ginseng radix stosowany był w lecznictwie od ponad 3 tysięcy lat i uważany za panaceum i lek na długowieczność. W dziele medycyny chińskiej z czasów dynastii Han (około 100 r. p.n.e.) pisano o nim: daje spokój umysłu, stabilizację ducha, uspokaja serce, wzmacnia umysł, rozszerza pamięć, czyni wzrok jasnym i oddala choroby. W starożytnych Chinach dostępny był tylko dla cesarza i jego dworzan, miał im zapewnić siłę, zdrowie i witalność. Wieśniakom za kradzież żeń-szenia z cesarskich lasów groziło ścięcie głowy. Do Europy Panax ginseng trafił dopiero w XII w., przywieziony przez sławnego podróżnika z Wenecji, Marco Polo . Wkrótce głośne stały się mity o niezwykłych właściwościach surowca, żeń-szeń stał się pożądanym i kosztownym lekiem. We Francji w XVIII w. osiągnął wartość złota. Po raz pierwszy w Europie właściwości i możliwości stosowania korzenia żeń-szenia w lecznictwie opisał dla Francuskiej Akademii Nauk Baldelin w roku 1697. Pozyskiwanie korzeni żeń-szenia ze stanu naturalnego nigdy nie zaspokajało zapotrzebowania na surowiec i już w XIV w. w czasach dynastii Ming zaczęto prowadzić jego uprawy. Obecnie uprawy są jedynym źródłem Ginseng radix. Korzenie zbiera się z roślin 4-6-letnich. Zależnie od sposobu suszenia, uzyskuje się „czerwony” lub „biały” żeń-szeń. „Biały” to efekt suszenia korzeni na słońcu lub w temperaturze 100-200°C, „czerwony” jest wynikiem działania pary wodnej w temperaturze 120-130°C przez 2-3 godziny. Następuje wtedy karmelizacja cukrów, powodująca zmianę barwy. Ginseng radix i wyciągi z niego otrzymywane stosowane są jako adaptogeny, w celu zwiększenia możliwości koncentracji, aktywności umysłowej i fizycznej, jako leki afrodyzyjne i immunomodulujące oraz ogólnie tonizujące, wskazane szczególnie w okresie rekonwalescencji i dla osób starszych.

Chemizm żeń-szenia
Wielokierunkowe możliwości stosowania preparatów wynikają z wielu mechanizmów działania, w których biorą udział różne związki czynne surowca. Główną grupą są saponiny triterpenowe. Ponad 30 glikozydów to pochodne aglikonów o strukturze dammaranu, protopanaksadiolu (najważniejsze to ginsenozydy Rb1, R b2, R c, R d) i protopanaksatriolu (ginsenozydy Re, R f, R g1, R g2), jeden ginsenozyd Ro jest glikozydem kwasu oleanolowego. Inne związki istotne dla działania farmakologicznego to polisacharydy, peptydoglukany nazywane panaksanami i ginsenanami, oraz poliacetyleny: panaksytriol, panaksynol i panaksydiol. W surowcu występują także sterole, polipeptydy, aminokwasy, kwasy tłuszczowe i ich glicerydy oraz związki mineralne.

Działanie adaptogenne
polega, według definicji syndromu adaptacyjnego Selye, na redukowaniu reakcji stresowych w fazie alarmu i przedłużaniu tej fazy oraz zapobieganiu wystąpienia fazy wyczerpania. Chroni to organizm przed negatywnymi skutkami długotrwałego stresu. Przypuszczalny mechanizm działania adaptacyjnego żeń-szenia polega na zwiększaniu syntezy kortykotropiny (CRH) i hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), w wyniku tego następuje zwiększanie wydzielania hormonów kory nadnerczy. Wyniki późniejszych prac wykazały możliwość hamowania przez saponiny żeń-szenia wzrostu poziomu kortykosteronu indukowanego przez stres, co wskazuje raczej na modulujący wpływ ginsenozydów na czynność wydzielniczą osi podwzgórze-przysadka- nadnercza. Działanie adaptogenne „korzenia życia” dotyczy wielu mechanizmów i funkcji organizmu. Związki czynne żeń-szenia wpływały na procesy termoregulacji i zwiększały tolerancję zwierząt na działanie niskiej temperatury, zapobiegały negatywnemu wpływowi wysokiej temperatury na embriony mysie i zmianom biochemicznym, powodowanym przez chroniczny stres. Metabolity ginsenozydów, powstające w układzie pokarmowym, hamowały wzrost poziomu kortykosteronu w surowicy, indukowany przez działanie stresorów. Wyciąg z czerwonego korzenia żeń-szenia zwiększał wytrzymałość fizyczną szczurów. Nie wszystkie badania dawały jednoznaczne wyniki. W teście forsownego pływania korzeń żeń-szenia zmniejszał możliwości szczurów w stosunku do grupy kontrolnej.

Możliwości poznawcze
Związki czynne wpływają na pamięć i możliwości uczenia się zwierząt. W jednym z badań wyciąg G 115, zależnie od stosowanej dawki, poprawiał pamięć szczurów z pamięcią nieuszkodzoną, ale silniej działał na zwierzęta z pamięcią uszkodzoną. Izolowane ginsenozydy zwiększały aktywność umysłu i orientację przestrzenną; okazało się, że także frakcja niesaponinowa zawiera substancje poprawiające pamięć i możliwości uczenia się. Pięć prac klinicznych potwierdziło wyniki uzyskane w badaniach na zwierzętach i wykazało działanie Ginseng radix poprawiające zdolność koncentracji, abstrakcyjnego myślenia i pamięć oraz skracające czas reakcji u ludzi. Tylko wyniki dwóch badań klinicznych nie wykazały korzystnego wpływu długoterminowego podawania wyciągu z korzeni na możliwości poznawcze pacjentów. Oddzielną grupą badań są prace oceniające wpływ na funkcje mentalne wyciągów z liści miłorzębu i z korzeni żeń-szenia, stosowanych pojedynczo i łącznie. Wykazano korzystny wpływ na pamięć, czas reakcji, dokładność i szybkość rozwiązywania zadań preparatów stosowanych pojedynczo i łącznie. Potwierdzeniem wpływu na funkcje mózgu były wyniki badań encefalograficznych, wykazujące zmiany w przebiegu fal bioelektrycznych mózgu, po stosowaniu wyciągów z żeń-szenia i z miłorzębu.

Funkcje motoryczne
Badania kliniczne, dotyczące wpływu korzeni żeń-szenia na zwiększenie możliwości wysiłku fizycznego, przyniosły rozbieżne wyniki. Część prac nie wykazała skuteczności wyciągu G 115 z korzeni żeń- szenia na funkcje motoryczne zdrowych kobiet i mężczyzn. Suplementacja 350 mg żeń-szenia dziennie, przez 6 tygodni, zwiększyła wyraźnie wydolność fizyczną 15 graczy w piłkę nożną.

Poprawa jakości życia
Prace kliniczne, dokumentujące wpływ preparatów z korzeni żeń-szenia na funkcjonowanie pacjentów wśród ludzi, ich stan psychiczny, wydolność umysłową i samopoczucie, to ocena wpływu na jakość życia. Badania trwające od 8 tygodni do 4-9 miesięcy wykazały poprawę większości ocenianych parametrów po długotrwałym stosowaniu żeń-szenia. Nie wszystkie prace zostały wykonane zgodnie z GCP, ale wyniki potwierdzają wieloletnią tradycję stosowania surowca jako środka poprawiającego jakość życia i samopoczucie.

Działanie afrodyzyjne
W medycynie tradycyjnej Chin korzeń żeń-szenia znany był jako środek afrodyzyjny. Jednym z ważniejszych mechanizmów wpływu na aktywność seksualną jest zwiększanie wytwarzania tlenku azotu w endotelium naczyń ciał jamistych i warunkowane tym działanie wazolidacyjne, istotne dla procesu erekcji. W badaniach in vitro ginsenozydy zwiększały wydzielanie NO z komórek śródbłonka naczyń oraz przez aktywację syntazy NO zwiększały produkcję tlenku azotu z argininy. Skuteczność żeń-szenia w leczeniu zaburzeń funkcji seksualnych stwierdzono w trzech badaniach klinicznych. Najnowsze (2002), wykonane w sposób odpowiadający wymaganiom GCP, wykazało, że czerwony korzeń żeń-szenia, stosowany u 45 pacjentów z zaburzeniami erekcji, w dawce 900 mg/d przez 8 tygodni, spowodował istotną poprawę u 60% pacjentów.

Działanie antyoksydacyjne
Pro- i antyoksydacyjne działanie korzeni żeńszenia jest warunkowane przez saponozydy, wykazujące różną, zależną od budowy aktywność. W procesie peroksydacji, powodującej hemolizę ludzkich erytrocytów, ginsenozydy działały jako antyoksydanty, wykazując wzrastającą aktywność Rb3-Rb1

Działanie immunomodulujące
Wyciągi z korzeni żeń-szenia i izolowane z surowca polisacharydy wpływały immunomodulująco na różne mechanizmy odporności komórkowej i humoralnej. Polisacharydy stymulowały aktywność mysich makrofagów, zwiększały indeks fagocytozy oraz nasilały produkcję H202 i NO, zwiększały cytotoksyczność makrofagów. Powodowały też wzrost poziomu cytokin. Pobudzenie aktywności komórek NK i ich cytotoksyczności przez wyciąg z żeń-szenia stwierdzono u pacjentów z syndromem obniżonej odporności i zespołem przewlekłego zmęczenia. Działanie stymulujące układ odpornościowy potwierdzono w trzech badaniach klinicznych. Stosowanie preparatów z żeń-szenia poprawiało parametry odporności komórkowej i humoralnej u pacjentów oraz istotnie zmniejszało liczbę zachorowań na grypę i chorobę z przeziębienia.

Korzeń żeń-szenia i otrzymywane z niego preparaty są uważane za bezpieczne i nie powodujące poważniejszych działań niepożądanych.

Syndrom żeń-szeniowy, objawiający się nadciśnieniem, nerwowością, biegunką, bezsennością, wysypką skórną może wystąpić tylko przy długo trwającym podawaniu dużych dawek korzeni – od 3 do 15 g dziennie, co wykazano w badaniu klinicznym 133 pacjentów przez okres 2 lat. Ponieważ już 0,5 g korzeni żeń-szenia uważa się za dawkę efektywną terapeutycznie, a leczniczo stosuje się zwykle 1-2 g surowca dziennie, pacjentom stosującym się do zaleceń dawkowania nie grozi wystąpienie syndromu. Pojedyncze problemy związane ze stosowaniem korzenia żeń-szenia: krwawienia postmenopauzalne i mastalgia, ze względu na estrogenopodobne działanie surowca w stosunku do powszechnego stosowania tego surowca, są niezwykle rzadkie. Analiza 146 badań klinicznych i 6 badań epidemiologicznych wykazała, że preparaty zawierające żeńszeń powodują niewielką liczbę działań niepożądanych, zbliżoną do obserwowanej w grupach placebo, większość pacjentów toleruje je znakomicie.

„Dawka nieśmiertelności”
Jeszcze nie wszystkie właściwości Panax ginseng, opisane przez anonimowego autora w czasach dynastii Han, są wykorzystywane w lecznictwie, ale wyniki badań wskazują, że korzeń żeń-szenia może znaleźć znacznie szersze niż obecnie zastosowania. Stymulacja wydzielania NO przez komórki śródbłonka i wynikające z tego działanie rozszerzające naczynia, hamowanie agregacji płytek krwi, obniżanie podwyższonego ciśnienia krwi, hamowanie aterogenezy, normalizacja poziomu glukozy – te właściwości, obserwowane w badaniach na zwierzętach, mogą być wykorzystywane w prewencji chorób układu krążenia. Coraz więcej prac dotyczy aktywności przeciwnowotworowej Ginseng radix i izolowanych z surowca ginsenozydów. Efekty doświadczeń wskazują na możliwość hamowania powstawania i rozwoju niektórych rodzajów raka i ewentualne znaczenie w prewencji. Konieczne są dalsze badania. Stwierdzony i wykorzystywany od dawna w lecznictwie wpływ na funkcje mentalne znalazł nowe zastosowanie. W opublikowanych (2008) badaniach klinicznych u 58 pacjentów z chorobą Alzheimera wyciąg z Ginseng radix znacznie poprawił funkcje poznawcze i możliwość funkcjonowania w społeczeństwie. Może ma w sobie wiele prawdy bajkowe określenie sprzed 3 tysięcy lat: Ginseng radix - dawka nieśmiertelności…

dr n. farm. Jadwiga Nartowska

Dr n. farm. Jadwiga Nartowska pracuje w Katedrze Farmakognozji i Molekularnych Podstaw Fitoterapii Uniwersytetu Medycznego w Warszawie. Jest członkiem komitetu redakcyjnego dwutygodnika Farmacja Polska, Polskiego Towarzystwa Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej, Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego.

Piśmiennictwo:
Attele A., Wu J., Yuan Ch. Ginseng Pharmacology, multiple constituents and multiple actions. Biochemical Pharmacology 58, 1685-93/1999; D’Angelo L., Grimaldi R., Caravaggi M., Marcoli M. A double-blind, placebo controlled clinical study on the effect of a standarized Ginseng extraction on psychomotor performance in healthy volunteers. J. of Ethnopharmacology, 16;15-22/1986; Bruneton J. Pharmacognosy, Phytochemistry Medicinal Plants. Lavoisier, Londres, Paris, New York 1999; Casco M.A., Ruiz V., Villagomez S. Double-blind study of a multivitamin complex supplements with ginseng extract. Drugs Exp. Clin. Res. 22(6), 323-9/1996; Cardinal B.J., Engels H.J. Ginseng does not enhance psychological well-being in healthy, young adults: Results of a double-blind, placebo- controlled, randomized clinical trial. J. Am. Diet. Assoc. 101:655-60/2001; Coleman C.I., Hebert J.H., Reddy P. The effects of Panax ginseng on quality of life. J. of Clinical Pharmacy &Therapeutics 28,5/003 (abstract); Coon J., Ernst E. Panax ginseng, a systematic review of adverse effects and drug interactions. Drug Safety, 25 (5), 345-372/2002; Dey L., Xie J.T., Wang A., Wu J. et al. Anti-hyperglycemic effects of ginseng: Comparison between root and berry. Phytomedicine 10, 600-6005/2003; Ellis J.M., Reddy P. Ann. Pharmacother. Effects of Panax ginseng on quality of life. 36(3), 375-9/2002; Engels H.J., Kolokouri I., Cieślak T.J. Effects of ginseng supplementation on supramaximal exercise performance and shot-term recovery. J. Strenght. Cond. Res. 15(3), 290-5/2001; Engels H.J., Wirth J.C. No ergogenic effects of ginseng (Panax ginseng C.A.Meyer) during graded maximal aerobic exercise. J. Am. Diet. Assoc. 97:1110-1115/1997; Fu Y., Ji L.L. Chronic ginseng consumption attenuates age-associated oxidative stress in rats. J. of Nutrition 133(11), 3603-9/2003; Gills N.C. Panax ginseng pharmacology: A Nitric Oxide Link. Biochemical Pharmacology 54, 1-8/1997; Greenspan E. Ginseng and vaginal bleending. JAMA 249 (15)/2008; Hänsel R., Keller K. Hager?s Buch. Springer Verlag, Berlin, Heidelberg, New York 1994; Hong B., Ji Y., Hong J. A double-blind crossover study evaluating the efficacy of Korean Red Ginseng in patients with erectile dysfunction: A preliminary report. J. of Urology 168, 2070-2073/2002; Hopkins M., Androff L., Benninghof A. Ginseng face cream und unexplained vaginal bleeding. Am. J. Obstet. Gynecol. 159, 1121-2/1988; Jin S.H.., Park J.K., Nam KY., Park S.N. Korean red ginseng saponins with low ratios of protopanaxadiol and protopanaxatriol saponin improve scopolamine- induced learning disability and spatial working memory in mice. J. Ethnopharmacology 66, 123-129/1999; Jung K., Kim I.H., Han D. Effect of medicinal plant extracts on forced swimming capacity im mice. J. of Ethnopharmacology 93, 75-81/2004; Kennedy D.O., Scholey A.B. Ginseng: potential for the enhancementof cognitive performance and mood. Pharmacology, Biochemistry and Behavior. 75, 687-700/2003; Kennedy D.O., Scholey A.B., Drewery L., Marsh V.R. Electroencephalograph effects of single doses of Ginkgo biloba and Panax ginseng in healthy young volunteers. Pharmacology, Biochemistry and Behavior. 75, 701-09/2003; Kennedy D.O., Scholey A.B., Wesnes K.A. Modulation of cognition and mood following administration of single doses of Ginkgo biloba, ginseng, and a ginkgo/ginseng combination to healthy young adults. Physiology & Behavior. 75, 739-51/2002; Kim S.H., Park K.S. Effects of Panax ginseng extract on lipid metabolism in humans. Pharmacological Research 48, 511-513/2003; Kim D.H., Jung J.S., Moon Y.S., Sung J.H. Inhibition of intracerebroventricular injection stress-induced plasma corticosterone levels by intracerebroventricularly administered compound K, a Ginseng saponin metabolite, in mice. Biol. Pharm. Bull. 26(7), 1035-38/2003; Kim Y.K., Guo Q., Packer L. Free radical scavening activity of red ginseng aqueous extracts. Toxicology 172, 149-156/2002; Koriech O. Ginseng and mastalgia. British Medical Journal 1556/1978; Kurimoto H., Nishijo H., Uwano T., Yamaguchi H. Effects of nonsaponin fraction of red ginseng on learning deficits In aged rats. Physiology & Behavior. 62, 345-355/2004; Lee S., Chu K., Sim J.Y., Kim M. Panax ginseng enhances cognitive performance in Alzheimer disease. Alzheimer Dis. Assoc. Disorders. Epub. (ahead of print)/2008 (wg: abstract Pub. Med. PMID: 18580589; Li H., Wang B., Zhao D. Protective effects of vitamin B 12, ginseng saponin, and folic acid against murine fetal deformities caused by hyperthermia. Chin. Med. J. 116(11), 1776-78/2003; Liu Z.Q., Luo X.Y., Sun Y.X., Chen Y.P. Can ginsenosides protect human erythrocytes agains free-radical - induced hemolysis? Biochem. Biophys. Acta 1572(1), 58-66/2002; Liu Z.Q., Luo X.Y., Liu G.Z. Chen Y.P. In vitro study of the relationship between the structure of ginsenoside and its antioxidative or prooxidative activity in free radical induced hemolysis of human erythrocytes. Agric. and Food Chem. 51, 2555-58/2003; Lim T.S., Choi E.M., Chung J.Y., Hwang J.K. Immunomodulating activites of polysaccharide isolated from ginseng. J. Med. Food. 7(1), 1-6/2004; Lukola A. Punnonen R. Oestrogen-like effect of ginseng. British Medical J. 281, 1110/1980; Ma T.C., Yu Q. Effect of 20(S)-ginsenoside-Rg2 and cyproheptadine on two-way active avoidance learning and memory in rats. Arzneim. Forsch. Drug Res. 43(II), 1049-52/1993; MacKay D. Nutrients and botanicals for erectile dysfunction. Alternative Medicine Review 9(1), 4-16/2004; Matławska I. Farmakognozja. AM Poznań 2005; Monographs ESCOP - Radix Ginseng. Second Edition. Thieme, Stuttgart 2003; Nocerino E., Amato M., Izzo A. The aphrodisiac and adaptogenic properties of ginseng. Fitoterapia 71, S1-S5/2000; Palmer B. Gin -seng and mastagia. British Medical J. 1284/1978; Park K.M., Kim Y.S., Jeong T.Ch., Joe Ch.O. Nitric oxide is involved in the immunomodulating activites of acidic polysaccharides from Panax ginseng. Planta Med. 67,122-26/2001; Park J.D., Rhee D.K., Lee Y.H. Biological activites and chemistry of saponins from Panax ginseng C.A. Meyer. Phytochemistry Review 4,159-175/2005; Persson J., Bringlov E., Nilsson L.G. The memory-enhancing effects of Ginseng and Ginkgo biloba in healthy volunteers. Psychopharmacology 172 (4), 430-4/2004; Petkov V.D., Belcheva S., Petkov V.V. Behavioral effects of Ginkgo biloba L., Panax ginseng C.A. Mey and Gincosan. Am. J. of Chinese Medicine 31(6), 841-55/2003; Rai D., Bhatia G., Sen T. Antistress effects of Ginkgo biloba and Panax ginseng: a comparative study. J. Pharmacol. Sci. 93(4), 458-64/2003; Scaglione F., Ferrara F., Dugnani S., Falhi V.M. Immunomodulatory effects of two extracts of Panax ginseng Meyer. Drugs Exp. Clin. Res. 16(10), 537-42/1990; Scaglione F., Cattaneo G., Alessandria M., Cogo R. Efficacy and safety of the standardized Ginseng extract G 115 for potentiating vaccination against common cold and/or influenza syndrome. Drugs Exptl. Clin. Res. XXII(2), 65-72/1996; See D.M., Broumand N., Sahl L., Tilles J.G. In vitro effects of Echinacea and ginseng on natural killer and antibody –dependent cell cytotoxicity in health subjects and chronic fatigue syndrome or acquired immunodeficiency syndrome patients. Immunopharmacology 35:229- 235/1997; Shin J.Y., Song J.Y., Yun Y.S., Yang H.O. Immunostimulating effects of acidic polysaccharides extract Panax ginseng on macrophage function. Immunopharmacol Immunotoxicol. 24(3), 469-82/2002; Siegel R. JAMA. Ginseng abuse syndrome. 241 (15), 1614-15/1979; Scholey A.B., Kennedy D.O. Acute, dose-dependent cognitive effects of Ginkgo biloba, Panax ginseng and their combination in healthy young volunteers: differential interactions with cognitive demand. Hum. Psychopharmacol. 17(1), 35-44/2002; Sorensen H., Sonne J. A double-masced study of the effects of Ginseng on cognitive functions. Current Therapeutic Research. 57(12), 959-968/1996; Voelker R. CAM research attemps to separate wheat from chaff. JAMA 286(2), 156-158/2001; Wagner H. Norr H., Winterhoff H. Plant adaptogens. Phytomedicine 1;63-76/1994; Wang L.C.H., Lee T. Effect of Ginseng saponins on cold tolerance in young and elderly rats. Planta Med. 66,144-147/2000; Wesnes K.A., Warsd T., Mc Ginty A. The memory enhancing effects of a Ginkgo biloba/Panax ginseng combination in healthy middle-aged volunteers. Psychopharmacology 152, 353-361/2000; Xiang Y.Z., Shang H.C., Zhang B.L. A comparison of the ancient use ginseng in traditional chinese medicine with modern pharmacological experiments and clinical trials. Phytother. Res 22, 851-58/2008; Ziemba A.W., Chmura J., Kaciuba-Uściłko H. Ginseng treatment improves psychomotor performance during graded exercise in young athletes. Int. J. Sport Nutr. 9(4), 371-7/1999.




adres tego artykułu: https://panacea.pl/articles.php?id=2501