panacea.pl

:: Dziurawiec zwyczajny
Panacea Nr 4 (17), październik - grudzień 2006, strona: 5


Dziurawiec zwyczajny

Dzwonki Panny Marii z Zielnika Syreniusza z 1613 roku
Dziurawiec zwyczajny Hypericum perforatum L. jest wieloletnią rośliną zielną, należącą do rodziny dziurawcowatych Hypericaceae. Bylina ta występuje pospolicie na łąkach, polanach, zboczach, na skrajach lasów, w widnych zaroślach - na terenie środkowej Europy, w tym również w Polsce, w Azji zachodniej, w Ameryce Płn. i w Afryce północnej. Bywa uprawiana na jałowych glebach. Dziurawiec osiąga wysokość do 1 m i posiada silnie rozgałęzioną łodygę, u dołu zdrewniałą. Liście ułożone naprzeciwlegle są kształtu eliptycznego lub lancetowatego, długości około 2 cm. Liście posiadają liczne prześwitujące punkciki, zbiorniczki olejkowe, które można zobaczyć pod światło. Stąd pochodzi nazwa dziurawiec. Posiada liczne żółte promieniste kwiaty, nakrapiane na szczytach i brzegach brunatnymi plamkami - zbiorniczkami hyperycynowymi. Kwiaty są zebrane w gęste kwiatostany - baldachogrona. W lecznictwie stosowane jest

ziele dziurawca
które do Farmakopei Polskiej zostało wprowadzone dopiero w 1970 r., do wydania IV, mimo iż znane jest w medycynie ludowej od wieków. Surowiec stanowią szczyty pędów, zebrane w początkowym okresie kwitnienia i wysuszone w warunkach naturalnych, w cieniu i w przewiewie. Farmakopea Polska VI określa dla ziela dziurawca wymagania zawartości flawonoidów w przeliczeniu na hiperozyd, natomiast Farmakopea Europejska 5.0 przewiduje zawartości sumy hyperycyn, w przeliczeniu na hyperycynę.

Ziele św. Jana
Dziurawiec znany był już w starożytności. Pisali o nim m.in. Dioskurides i Hipokrates. W średniowieczu był uważny za roślinę magiczną, miał chronić przed złymi duchami. W XVI w. sławny lekarz i alchemik Paracelsus nazwał go „arniką dla nerwów”, co oznaczało, iż dziurawiec jest równie znakomitym lekiem na nerwy, jak ówcześnie bardzo popularna arnika, stosowana do leczenia trudno gojących się ran. Szymon Syreński zwany Syreniuszem, polski przyrodnik, lekarz i botanik, nazwał ziele dziurawca dzwonkami Panny Marii.
Dziurawiec jest nazywany również zielem świętojańskim, ze względu na przypisywane mu w dawnych czasach magiczne właściwości. Wierzono, iż odstrasza on złe czary i czarty. W Noc Świętojańską był jednym z ziół stosowanych do plecenia wianków i palenia w ogniu. W innych językach nazwa dziurawca jest także kojarzona ze św. Janem. W języku angielskim nosi on nazwę St. John's Wort, w niemieckim Durchlochertes Johanniskraut, natomiast we francuskim Herbe de Saint Jean.

Hyperycyna i pochodne
Ziele dziurawca zawiera szereg grup związków czynnych, odpowiedzialnych za tak szerokie i różnorodne działanie. Charakterystycznym dla dziurawca związkiem jest hyperycyna oraz jej pochodne, należące do antranoidów, które zawarte są głównie w kwiatach. Obok antranoidów ziele dziurawca zawiera flawonoidy (hyperozyd, rutozyd, kwercetyna), biflawnoidy oraz procyjanidyny, garbniki katechinowe, kwasy fenolowe. W świeżych kwiatach występuje nietrwała hyperforyna, która podczas suszenia ulega rozpadowi.

W lecznictwie
Ziele dziurawca i jego przetwory, zawierające hyperycynę i jej pochodne, stosowane są jako leki przeciwdepresyjne. Są one inhibitorami MAO oraz stymulują ośrodkowy układ nerwowy.
Ziele dziurawca wykazuje również działanie rozkurczające na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych, naczyń krwionośnych oraz w mniejszym stopniu na drogi moczowe, za co odpowiedzialne są flawonoidy, dlatego surowiec stosowany jest w stanach zapalnych przewodu pokarmowego i skurczowych dróg żółciowych oraz przewodu pokarmowego.
Ze względu na obecność w surowcu garbników i olejku, o działaniu ściągającym, przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym, ziele dziurawca stosowane jest również zewnętrznie, jako środek ułatwiający gojenie ran. Preparaty przygotowane ze świeżego ziela dziurawca, zawierające hyperforynę, mają działanie przeciwbakteryjne.
Dziurawiec ma bardzo szerokie zastosowanie w medycynie, ale należy pamiętać o tym, że nie można go stosować ze wszystkimi lekami, co wynika z jego mechanizmu działania. Biorąc inne leki, należy konsultować z lekarzem możliwość zastosowania ziela dziurawca i preparatów zawierających to ziele. Należy również pamiętać, że ziele dziurawca może powodować uczulenie na światło słoneczne.

mgr farm. Maria Piaskowska – Labofarm




adres tego artykułu: https://panacea.pl/articles.php?id=221