panacea.pl

:: Ziołolecznictwo - nowe wyzwania
Panacea Nr 2 (7), kwiecień 2004, strony: 29-30


 
Ziołolecznictwo - nowe wyzwania

W ostatnich 10 latach zdarzyły się dwie rewolucyjne zmiany paradygmatu w medycynie, które - co jest pewnym zaskoczeniem - w zbyt małym stopniu zostały zauważone przez fitoterapeutów. Pierwsza zmiana może być określona jako stopniowe wycofanie się z dogmatu monoterapii i przejście do terapii wielolekowej, jak na przykład stosowane obecnie leczenie nabytego zespołu braku odporności (AIDS), malarii albo nadciśnienia. Druga zmiana paradygmatu charakteryzuje się przejściem do terapii, która jest skierowana przede wszystkim na aktywację mechanizmów obronnych, ochronnych i naprawczych organizmu a nie na bezpośrednie neutralizowanie, niszczenie szkodliwych czynników (np. komórek guza). Żadna z tych strategii, zaproponowanych obecnie przez nowe pokolenie klinicystów i farmakologów, nie jest absolutnie nowa. Ziołolecznictwo od dawna już rozwija te strategie przez stosowanie monowyciągów albo mieszanin wyciągów zawierających bioaktywne związki, których działanie lecznicze polega przede wszystkim na aktywowaniu obronnych i ochronnych mechanizmów organizmu, a jednocześnie na bezpośrednim neutralizowaniu czynników szkodliwych. W strategii tej przyjęto, że

złożony proces patologiczny może być poddany terapii bardziej skutecznie i z wystąpieniem mniejszych działań ubocznych przez zastosowanie kombinacji kilku nisko dawkowanych związków albo odpowiednich wyciągów niż przez pojedynczy, wysoko dawkowany, izolowany związek. Racjonalizacja tych dwóch strategii wymaga w dalszym ciągu naukowego potwierdzenia. Jest to największe wyzwanie dla ziołolecznictwa na początku nowego stulecia - ze względu na szanse uzyskania pełnej akceptacji fitoterapii jako – obok chemioterapii racjonalnej metody leczenia.

Dlatego badania fitomedyczne powinny zogniskować się na następujących problemach:
1. Stosowanie dostępnych, nowoczesnych metod technologii dla standaryzacji fitopreparatów, które poddawane są następnie badaniom farmakologicznym i klinicznym.
2. Integracja badań biologiczno-molekularnych do badania skryningowego wyciągów i składników roślin dla dokładnej oceny ich profilu farmakologicznego, wyjaśnienia współdziałania składników wyciągu i lepszego rozumienia mechanizmów leżących u podłoża tych farmakologicznych efektów.
3. Prowadzenie badań klinicznych równolegle z gromadzeniem porównywalnych wyników badań biologicznych i farmakokinetycznych. Dzięki ogromnemu postępowi w stosowanych technologiach analitycznych, możemy obecnie zbadać nawet złożone wyciągi i fitopreparaty, wyizolować i zidentyfikować aktywne związki, które decydują o właściwościach leczniczych.
Jako przykład można wymienić możliwość uzyskania pełnej, dokładnej analizy leku Kampo, otrzymanego z 8 ekstraktów ziołowych przy pomocy techniki analizy trzykierunkowej HPLC. W tym samym czasie zakres i jakość stosowanych badań uwzględniać powinny najwyższe aktualnie standardy oraz zasady dobrej klinicznej praktyki (GCP) prowadzenia badań eksperymentalnych i klinicznych. Kilka przykładów szczegółowiej scharakteryzować może strategię prowadzonych obecnie badań biologiczno-molekularnych. Najczęściej stosowane modele badawcze uwzględniają powinowactwo receptorowe bioaktywnych związków, mechanizmy transdukcji sygnału i korzystają z technik badań genetycznych.

Głóg
W badaniach mających wyjaśnić mechanizm kardiotonicznego działania głogu (Crataegus oxyacantha) - właściwości te potwierdziły liczne badania kliniczne - wykazano, że procyjanidyny i glikozydy flawonu C wydają się być głównymi składnikami odpowiedzialnymi za efekt działania. Ostatnio wykazano, że wyciąg z głogu, zawierający procyjanidyny i flawonoidy, hamuje in vitro enzym konwertujący angiotensynogen (ACE), co łącznie z endotelium zależnym działaniem relaksacyjnym na mięśnie gładkie wyjaśnić może mechanizm znanego działania preparatu z głogu, którego skutkiem jest rozkurcz naczyń wieńcowych i redukcja ciśnienia krwi. Ponieważ flawonoidy działają też jako antyutleniacze, inhibitory cyclooksygenazy, lipoksygenezy i zapobiegają agregacji płytek, wskazanym jest uzyskanie wyciągów z głogu, które zawierają obie aktywne klasy związków w zwiększonej ilości, standaryzowanych na zawartość procyjanidyny i glikozydów flawonu C. Farmakologiczna wielowartościowość składników głogu usprawiedliwia terapeutyczne stosowanie wyciągów głogu w leczeniu niewydolności mięśnia sercowego I i II stopnia.

Czosnek
Z uwagi na właściwości czosnku (Allium sativum), wykorzystane w profilaktyce i leczeniu miażdżycy, przeprowadzono badania dwóch jego ważnych składników - ajoenu i allicyny - pod względem właściwości inhibitorowych wobec indukowanej syntezy tlenku azotu w aktywowanych makrofagach. Jak wiadomo, w miejscach miażdżycowych zmian w tętnicach zwiększa się synteza tlenku azotu oraz wytwarzanie peroxynitru, co dodatkowo nasila progresje tych zmian. Uzyskane wyniki mogłyby dostarczyć interesujących danych na temat mechanizmu korzystnego działania czosnku w profilaktyce miażdżycy tętnic. Wiadomo, że czosnek ponadto hamuje agregację płytek, jest inhibitorem syntezy cholesterolu i trójglicerydów, wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwoksydacyjne. Może więc stanowić przykład jednego z najbardziej wielowartościowych roślinnych leków, którego bioaktywne składniki ujawniają synergistyczne działanie na układ krążenia.

Standartowa

farmakoterapia raka
polega na stosowaniu cytostatyków, które mają hamować rozwój albo niszczyć komórki guza. Leki cytostatyczne wykazują jednak działanie toksyczne i obniżają jakość życia. Oprócz wielu wyjątków, leki te wykazują umiarkowaną skuteczność i nie przedłużają życia chorym dłużej niż 5 do 10 lat. Nowa strategia leczenia oparta jest na innych założeniach. Zasadą jest dążenie do pobudzenia obrony i usprawnienia mechanizmów naprawczych tkanek zdrowych, np. poprzez indukcję apoptozy, hamowanie angiogenezy, pobudzenie genów białek szoku termicznego i ekspresji genów supresorowych. Wymaga to stosowania kilkuskładnikowych koktajli leków lub też leku posiadającego więcej punktów uchwytu działania farmakologicznego - czy też wykazującego działania synergistyczne.

prof. dr hab. n. med. Leonidas Samochowiec

prof. dr hab. n. med. Leonidas Samochowiec (1923) jest profesorem zwyczajnym (1982), doktorem h.c. Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie (1995). W działalności badawczej koncentruje się na farmakologii doświadczalnej i toksykologii, fizjologicznych, metabolicznych i farmakologicznych aspektach zmienionych narządów, szczególnie mięśnia sercowego. Opracował lek "Cynatex" do profilaktyki zatruć dwusiarczkiem węgla. Jest autorem nowych metod diagnostycznych wczesnego rozpoznawania miażdżycy. Odkrycia nowych właściwości farmakologicznych obejmują zarówno leki syntetyczne, jak i środki pochodzenia roślinnego. Profesor jest autorem ponad 300 publikacji naukowych, 5 patentów, promotorem 26 prac doktorskich. Członek European Society of Biochemical Pharmacology.


Fitoterapia w Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie

Kształcenie studentów V roku Wydziału Lekarskiego Pomorskiej Akademii Medycznej w zakresie fitoterapii zawiera się w 30 godzinach zajęć z farmakologii klinicznej - w ciągu pięciu dni, według następującego programu:
Dzień I - definicja przedmiotu; zasady badań klinicznych leków; farmakogenetyka; fitoterapia.
Dzień II - farmakokinetyka, terapia monitorowana; interakcje leków.
Dzień III - praktyczne metody postępowania farmakoterapeutycznego w chorobach układu krążenia: miażdżycy, ostrej i przewlekłej niewydolności krążenia, chorobie niedokrwiennej serca, zaburzeniach rytmu serca, udarze mózgu.
Dzień IV - leczenie wybranych chorób infekcyjnych; farmakologiczne metody zwalczania bólu ostrego i przewlekłego.
Dzień V - profilaktyka i leczenie osteoporozy; leki zwiekszające ryzyko osteoporozy; leki w ciąży i laktacji.
Sprawdzianem wiedzy w podanym zakresie jest zaliczenie końcowe w postaci testu.

podał: prof. dr hab. n. med. Leonidas Samochowiec




adres tego artykułu: https://panacea.pl/articles.php?id=135