Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Rośliny lecznicze > Gwiazdnica (nie)pospolita

Panacea Nr 1 (62), styczeń - kwiecień 2018 strony: 26-27

Gwiazdnica
(nie)pospolita

Niezniszczalna, wszędobylska, dobroczynna, kwitnąca niemal cały rok, tworzy białe kobierce z drobnymi kwiatkami, których wypatrujemy jeszcze wśród topniejącego śniegu, niczym gwiazd na niebie. Tępiona w ogrodach jako chwast, mimo że sygnalizuje urodzajną i żyzną ziemię. Gwiazdnica pospolita. Choć nazwą gatunkową sięga do gwiazd (Stella), inne określenia rośliny są już bardziej przyziemne, nawiązują do liści i nasion wyskubywanych przez ptaki: chickweed, Vogelmiere, ptasia mięta, kurzyślad.

Gwiazdnica pospolita
Stellaria media L. Vill.
należy do rodziny goździkowatych Caryophyllaceae, do rodzaju Stellaria, który obejmuje około 200 gatunków, m.in. gwiazdnicę wielkokwiatową Stellaria holostea i gwiazdnicę gajową Stellaria nemorum. Jest gatunkiem kosmopolitycznym, spotykanym na wszystkich kontynentach, przede wszystkim na nizinach. Rośnie dziko na glebach zasobnych w składniki pokarmowe, na żyznych łąkach, ugorach, przy drogach, w parkach i w ogrodach. Jednoroczna, osiąga wysokość 5-10 cm, w optymalnych warunkach 30-40 cm. Tworzy płytki system korzeniowy z licznymi drobnymi odgałęzieniami. Z owłosionej, wznoszącej lub płożącej się, wielokrotnie rozgałęzionej łodygi wyrastają naprzeciwległe owalne, ostro zakończone listki. Pięciopłatkowe, rozcięte kwiatki ułożone są w dwuramienną wierzchotkę, tam dojrzewają kuliste nasiona.

W medycynie ludowej
gwiazdnica stosowana jest w postaci sałatek, soków i herbatek. Ze względu na smaczne, soczyste listki, można ją wykorzystać w kuchni, przygotowując zupę, twarożek, sałatkę czy pastę. Wolf Dieter Storl w książce Zioła i cudowne rośliny podaje przepis na ruski napój z gwiazdnicy: Rozdrobniony pęczek gwiazdnicy i 100 g chrzanu zalać 2 l wody. Po 4 godzinach płyn odsączyć i doprawić cukrem do smaku.
Dla naszych przodków gwiazdnica była w zimie źródłem witamin i minerałów. Kiedy na przednówku kończyły się zapasy żywności, zbierano różne zioła, m.in. gwiazdnicę. Na Podhalu popularny był warmuz, rodzaj zupy gotowanej z soczystych i miękkich chwastów. Do warmuzu dodawano różne zioła (dziewięciornik, kminek, szpinak), szczególnym smakiem odznaczały się muszcz (gwiazdnica) i lebioda.
Na rozrzedzenie śluzu sporządzano napary lub wyciskano sok z liści. Wywar stosowano zewnętrznie w postaci nasączonych kompresów lub do przemywania oczu. Gotowaną w oleju, wymieszaną z olejem rumiankowym gwiazdnicę nakładano w okolice jelit - przy bolesnych kolkach u dzieci.

Zanim ptaki przylecą, zbierzmy nanakusa
Siódmego stycznia Japończycy jedzą tradycyjnie kleik ryżowy, w nim siedem wiosennych ziół (nanakusa), m.in. gwiazdnicę pospolitą (hakobera). Zwyczaj przywędrował z Chin w okresie Heian (VIII-XII wiek). Tradycyjna potrawa miała chronić przed złymi mocami i zapewnić długowieczność. Zanim ptaki przylecą do Japonii, zbierzmy nanakusa - mawiano. Tradycyjny kleik regeneruje żołądek po noworocznym Osechi Ryouri, a młode pędy pierwszych wiosennych siedmiu ziół (kropidło jawajskie, tasznik pospolity, szarota pokrewna, gwiazdnica pospolita, jasnota różowa, dzika rzepa i rzodkiew japońska) wzmacniają organizm po zimie.

W XVI wieku
niemiecki botanik Hieronim Bock pisał o zielu wilgotnym i zimnym, które w postaci wodnego destylatu ma ugasić w organizmie wszelkie gorąco i choroby o takiej naturze. Sok i destylat z gwiazdnicy aplikowano w gorących ranach i obrażeniach, w postaci przemywań, okładów lub maści. W The herball or generall historie of plantes z XVI w. angielskiego botanika Johna Gerarda, czytamy o gwiazdnicy gotowanej w occie i soli, jako o remedium w leczeniu świerzbu. Wiek później Pierandrea Matthioli, włoski lekarz i botanik doby renesansu, zalecał napar gorączkującym suchotnikom, a liście do przykładania na rany. W następnych stuleciach gwiazdnicę stosowano najczęściej w kolkach, stanach zapalnych oczu, hemoroidach, obrzękach, suchotach, słoniowatości i konwulsjach u dzieci. W XIX w. ks. Sebastian Kneipp na nowo odkrył potencjał leczniczy gwiazdnicy pospolitej, stosując ją zgodnie z dawnymi przekazami, m.in. u chorych na gruźlicę i w wysypkach skórnych.

Zastosowanie
Ziele gwiazdnicy Stellariae herba zawiera saponiny, garbniki, flawonoidy (rutynę), kwasy fenolowe, kumaryny, polisacharydy, B-sitosterol, kwas y-linolenowy, związki mineralne (sole potasu, żelaza, wapnia, magnezu, cynku, miedzi, krzemu) oraz B-karoten i witaminę C. Substancje aktywne są odpowiedzialne za działanie wykrztuśne, przeciwzapalne, przeciwbólowe, przeciwbakteryjne i przyspieszające gojenie się ran. Surowiec znajduje zastosowanie w leczeniu infekcji grypowych, zapalenia oskrzeli, hemoroidów, dermatoz, reumatyzmu i salmonellozy. W przeziębieniu ziele gwiazdnicy dodaje się do mieszanek ziołowych na kaszel lub na przeziębienie. Napar ze świeżych listków zaleca się w kaszlu produktywnym z gęstą, zalegającą wydzieliną. Przy długotrwałych infekcjach grypowych do gwiazdnicy dodaje się babkę lancetowatą, pierwiosnek lekarski, macierzankę piaskową i porost islandzki. W tradycyjnej medycynie chińskiej korzeń gwiazdnicy Stellariae Radix (yín chái hú) podaje się m.in. dzieciom w wyczerpaniu i niedożywieniu.

W ostatnich latach
przetwory z gwiazdnicy poddano badaniom, które potwierdziły jej skuteczność w zakażeniach pałeczkami Salmonelli i grzybami pleśniowymi (m.in. Alternaria tenuissima) oraz w chorobach reumatycznych, ze względu na właściwości przeciwzapalne i przeciwbólowe.

Hepatoprotekcyjnie
Szczurom z zapaleniem wątroby wywołanym CCl4 podawano frakcję polisacharydową wyizolowaną z naziemnej części Stellaria media L. w dawce 100 mg/kg. Zaobserwowano zmniejszenie podwyższonych stężeń transaminaz ALT i AST, fosfatazy alkalicznej i bilirubiny. Gęstość nacieku zapalnego miąższu wątroby, całkowita ilość uszkodzonych hepatocytów oraz zwyrodnienie tłuszczowe i białkowe uległy zmniejszeniu.

Przeciwwirusowo
Wyizolowane z gwiazdnicy pospolitej białko stellarmedin A hamowało in vitro w początkowych etapach zakażenia replikację wirusa opryszczki pospolitej typu 2 (HSV-2) w stężeniu IC50=13,18 ug/ml. W innym badaniu oceniano aktywność przeciwwirusową świeżego soku ze Stellaria media SM-3 na ludzkiej linii komórkowej HepG2.2.15. zakażonej wirusem zapalenia wątroby typu B. Stężenie antygenu powierzchniowego wirusa HBsAg i wydzielniczej postaci antygenu rdzeniowego HBeAg oznaczono przy użyciu testu ELISA, po 6 i 9-dniowym podawaniu SM-3, w różnych stężeniach (1, 3, 10 i 30 ug/ml). Wydzielanie antygenów HBsAg i HBeAg najbardziej zmniejszał sok w stężeniu 30 ug/ml, odpowiednio o 27,92% i 25,35%. Ponadto redukował statystycznie znacząco poziom DNA wirusa w porównaniu z próbą kontrolną. W badaniu wykazano, że składniki czynne soku działają synergistycznie, flawonoidy wiążą się z glikoproteiną otoczki wirusa, natomiast polisacharydy modulują odpowiedź immunologiczną.

W otyłości
Badano wpływ liofilizowanego soku LJ (lyophilized juice) ze Stellaria media na otyłość in vitro oraz u myszy szczepu Swiss albino po doustnym podawaniu emulsji lipidowej przez 6 tygodni. Sok, który zawierał 0,26 mg/g kwasów fenolowych, 1,4 mg/g flawonoidów i 1,19 ug/g saponin, aplikowano w dawkach 400 mg/kg i 900 mg/kg. Aktywność amylazy i lipazy trzustkowej in vitro oraz podwyższony poziom trójglicerydów w osoczu myszy zmniejszyły się. Sok w dawce 900 mg/kg redukował tkankę tłuszczową w przestrzeni zaotrzewnowej, masę ciała i parametry osocza, m.in. cholesterol całkowity i LDL oraz trójglicerydy. Autorzy badania przypuszczają, że u badanych zwierząt LJ hamował czynność enzymów trawiennych i opóźniał absorpcję jelitową składników pokarmowych. W innym badaniu oceniano wpływ wyciągu metanolowego ze Stellaria media (MESM) na apetyt, masę ciała, termogenezę, metabolizm lipidów i analizę histologiczną poduszki tłuszczowej u myszy albino płci żeńskiej, z otyłością indukowaną progesteronem. Badany wyciąg w dawce 200 i 400 mg/kg zmniejszał masę ciała zwierząt oraz przyrastanie tkanki tłuszczowej na skutek redukcji poziomu lipidów we krwi. Składnik soku, ß-sitosterol, strukturalnie przypominający tłuszcze pokarmowe, współzawodniczy z nimi podczas wchłaniania. Wyciąg metanolowy z gwiazdnicy pospolitej wydaje się korzystny w zmniejszaniu otyłości indukowanej progesteronem oraz w łagodzeniu skutków ubocznych terapii progesteronowej.

Przyszłość należy do gwiazdnicy
Gwiazdnica pospolita utrwaliła swoją pozycję w lecznictwie tradycyjnym. Dziś jest przedmiotem badań, które mogą potwierdzić zastosowania przekazywane z pokolenia na pokolenie. Pozostaje jeszcze wiele zagadnień wymagających naukowej analizy. Dotyczą one izolowania kolejnych substancji aktywnych i poznania ich właściwości terapeutycznych. Tymczasem zbierajmy gwiazdnicę na przetwory lecznicze, przysmaki kulinarne lub... do naszych zielników.

mgr farm. Katarzyna Antoniak

Piśmiennictwo dostępne w redakcji



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.