Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 2
Artykuły > Historia > Muzeum Farmacji w Krakowie

Panacea Nr 4 (9), październik 2004 strony: 32-34

 
Muzeum Farmacji w Krakowie

Fasada kamienicy przy ul. Floriańskiej 25, w której mieści się krakowskie Muzeum Farmacji. Krakowskie Muzeum Farmacji powstało w 1946 r. Jego organizatorem i pierwszym dyrektorem był dr Stanisław Proń, ówczesny radca prawny i dyrektor administracyjny Okręgowej Izby Aptekarskiej w Krakowie, autor książki Musaeum Poloniae Pharmaceuticum. Do końca lat 80. Muzeum mieściło się w kamienicy przy Basztowej 3, gdzie warunki ekspozycyjne (kilka niezbyt jasnych pokojów) nie były dobre. Warunki te poprawiły się radykalnie, kiedy zbiory Muzeum zostały przeniesione do świeżo wówczas wyremontowanej kamienicy przy Floriańskiej 25. Kamienica ta, podobnie jak wiele innych w jej sąsiedztwie, została zbudowana w XV w. Potem była kilkakrotnie przebudowywana, ale niektóre z jej zabytkowych elementów zachowały się do dziś: gotyckie, sklepione piwnice, kilka renesansowych portali i dwa renesansowe stropy belkowe, w tym jeden z polichromią; poza tym trzy stropy z okresu baroku, z których jeden jest pokryty ozdobną tapetą (tzw. kołtryną), wreszcie starannie odrestaurowany XIX-wieczny fresk na ścianach jednego z pomieszczeń I piętra, przedstawiający w pastelowych barwach stylizowany ogród.

Haec domus…
Łacińska inskrypcja pochodząca z pewnej XVII-wiecznej apteki. W ostatniej linijce inskrypcji zakodowana data założenia apteki (1625). Stała ekspozycja została rozmieszczona na wszystkich pięciu kondygnacjach - od piwnic począwszy, na strychu kończąc - co w przypadku piwnic i strychu miało również merytoryczne uzasadnienie. W hallu Muzeum zwraca uwagę popiersie dr. S. Pronia i łacińska inskrypcja z pewnej XVII-wiecznej apteki. Zaczyna się ona od słów: Haec domus est Hygieia... W całości, w polskim tłumaczeniu: To jest dom, który Hygiea poświęciła swoim chorym. Gdzie niech przyjemne będą lekarstwa na wszystkie choroby. Co ręka Phoeba [Apollina, patrona lekarzy] mądrze przepisze, niech aptekarz należycie wykona. Niech Pan w swoim miłosierdziu zawsze czuwa nad naszym zdrowiem. Data założenia apteki została zakodowana w ostatniej linijce łacińskiej inskrypcji w taki sposób, że niektóre litery (duże), takie jak M, D, L, X, V czy I zostały potraktowane również jako cyfry rzymskie (M = 1000, D = 500, L = 50, X = 10, V = 5, I = 1). Po ustawieniu obok siebie tych liter-cyfr, od największej wartości do najmniejszej, a następnie ich zsumowaniu, otrzymamy datę: 1625 (M + D + L + L + X + V + V + I + I + I + I + I). Taki sposob kodowania nazywa się chronostychem (gr. chronos - czas).

Meble apteczne w stylu Biedermeier (XIX wiek) i kolekcja moździerzy. W piwnicy
Merytoryczne uzasadnienie dla eksponowania pewnych przedmiotów w piwnicy pochodzi od Jana Lachsa (Dawne aptekarstwo krakowskie): Pod apteką bywała piwnica (cellarium), w której przechowywano materiał ulegający zepsuciu w pomieszczeniu suchym lub pod wpływem światła, a nie psujący się w wilgoci i w miejscu ciemnym - a więc wosk, oliwa itd. Wosk przez długie wieki służył dawnym aptekarzom nie tylko do wyrobu maści i plastrów, ale także - a w pewnych okresach przede wszystkim - do wyrobu świec, czyli podstawowego wówczas źródła światła. Z tego powodu na jednej z XVII-wiecznych rycin atrybutem aptekarza nie jest naczynie lub inny apteczny przedmiot, ale właśnie świeca. Natomiast przechowywane w beczkach wino służyło aptekarzom m. in. do sporządzania win leczniczych. W pewnym podręczniku aptekarskim z XVI w. można znaleźć przepisy na wino służące chorobie serdecznej, wino pożyteczne ludziom zadumałym a flegmistym, wino przeciw zazięblinie, wino czasu morowego bardzo pożyteczne, wino piołynkowe, zaziębionemu żołądkowi dobre, abowiem wiatry rozpądza, które z flegmy darcie przynoszą czy szafranne wino uweselające, które odejmuje zadumienie.

Laboratorium
Druga piwnica ekspozycyjna przedstawia dawne laboratorium apteczne. Jest tam piec z kominem i miechem do podsycania ognia, nad paleniskiem kotły, obok miedziane aparaty destylacyjne, rzędy retort i alembików, filtry, tygle, prasy różnych typów do wyciskania soków i olejów, młynki itp., czyli sprzęt służący do przetwarzania substancji leczniczych.

Pod Murzynkiem
Z piwnic wychodzi się do sali ekspozycyjnej na parterze Muzeum, w której zgromadzono meble z dawnych aptek klasztornych (np. barokowa komoda na zioła lecznicze), godła dawnych aptek (np. Murzyn, symbolizujący modne w późnym średniowieczu i w okresie renesansu surowce lecznicze z krajów egzotycznych), a także - zawieszone na ścianach i pod sufitem - pancerz żółwia, zasuszony krokodyl, wąż, miecz ryby-piły. To elementy tradycyjnego wystroju dawnych aptek, często widoczne na dawnych rycinach i opisywane w literaturze (np. w dramacie "Romeo i Julia" Szekspira, w scenie, w której Romeo przychodzi do apteki, by kupić truciznę).

Piwnica z beczkami na wina, z których preparowano wina lecznicze. U Ignacego Łukasiewicza
W dwóch dużych salach pierwszego piętra na uwagę zasługują meble apteczne w stylu empire, na ladzie białe porcelanowe naczynie na pijawki; portrety pierwszych profesorów farmacji w krakowskiej Alma Mater, z Janem Szasterem (1746-1793), Józefem Sawiczewskim (1762-1825) i Florianem Sawiczewskim (1797-1876) na czele, portrety seniorów Gremium Aptekarzy Krakowskich. W drugiej sali są meble apteczne w stylu neobarokowym i Biedermeier, kolekcja moździerzy i wag aptecznych, a także obraz Józefa Chełmońskiego "Aptekarz". Na tym samym piętrze jest też mały pokój poświęcony Ignacemu Łukasiewiczowi (1822-1882) - farmaceucie (studiował w Krakowie i "we Wiedniu"), który jako pierwszy na świecie wydestylował z oleju skalnego naftę i skonstruował (1853) pierwszą na świecie lampę naftową. Są w tym pokoju - oprócz prototypu tej lampy - także domowa apteczka Łukasiewicza, z własnoręcznie przez niego wypisanymi szyldzikami, sekretarzyk, rękopiśmienny manuał apteczny i inwentarz apteki w Brzostku, też sporządzone ręką Łukasiewicza.

Siostra Sudzińska
W klatce schodowej, na ścianach wzdłuż schodów, można oglądać portrety i cenniejsze dy- plomy, nadane farmaceutom polskim przez uniwersytety krajowe i zagraniczne. W tej kolekcji na szczególną uwagę zasługuje dyplom magisterski siostry zakonnej Konstancji Sudzińskiej z apteki szpitala klinicznego w Krakowie, nadany przez Wydział Lekarski Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1824 r. Wyjątkowość tego dyplomu polega na tym, że był to pierwszy na świecie dyplom uniwersytecki nadany kobiecie. W klatce schodowej warto też zwrócić uwagę na piękny rysunek Juliana Stachiewicza przedstawiający Hygieję i nie mniej piękny witraż przedstawiający moździerz w otoczeniu roślin leczniczych.

Sala ekspozycyjna na parterze Muzeum, w której zgromadzone zostały m. in. meble z dawnych aptek klasztornych, a także elementy tradycyjnego wystroju dawnych aptek (pancerz żółwia, zasuszony krokodyl, wąż, miecz ryby-piły itd.). Hiszpańska mucha
W pierwszej z dwóch sal II piętra prezentowane są dawne naczynia apteczne, pochodzące z różnych okresów, wykonane z drewna i cyny, szkła przeźroczystego i barwnego, fajansu i porcelany - np. seria szklanych naczyń pochodzenia klasztornego (wśród nich dwa naczyńka w kształcie monstrancji, jedno na olejek z kwiatu muszkatowego, drugie na olejek cynamonowy) czy kolekcja naczyń majolikowych - włoskich, holenderskich, hiszpańskich i brytyjskich - ofiarowana do zbiorów Muzeum w 1976 r. przez magistra farmacji Mateusza Grabowskiego z Londynu. W tejże sali popiersie Teodora Torosiewicza (1789-1876) przypomina o aptekarzu, który jako pierwszy (1839) zwrócił uwagę na przydatność dla celów aptecznych naczyń ze szkła brunatnego. Również w tej samej sali zgromadzone zostały takie osobliwości dawnego aptekarstwa, jak porcja teriaku (po staropolsku dryjakiew), w oryginalnym XVII-wiecznym opakowaniu, bezoar (konkrement rosnący w przewodzie pokarmowym niektórych zwierząt przeżuwających, ceniony przez wieki jako antidotum), tzw. róg jednorożca, czyli ząb narwala, też używany po sproszkowaniu jako odtrutka, majolikowe naczynia z napisem Axungia hominis ("tłuszcz ludzki") i Mumia vera ("mumia prawdziwa"), naczynie z napisem Cantharides (tzw. "hiszpańskie muchy"), inne z napisem Millepedes ("stonogi"), jeszcze inne z napisem Blatta orientalis ("karaluchy").

Sprawiedliwy Pankiewicz
W drugiej sali II piętra znajdują się m. in. wagi stołowe i ważki ręczne z rogowymi szalkami oraz komplety odważników różnych typów (na uwagę zasługują odważniki poniżej 1 grama, opracowane i opatentowane przez Mariana Zahradnika w 1893 r.), szklane i cynowe miary i miarki, a także utensylia apteczne służące do produkcji różnych form leków, takie jak pigulnica, tabletkarka, drażetkarka czy zestaw do produkcji proszków w opłatkach. Do ciekawych eksponatów w tej sali można zaliczyć również apteczkę podróżną, w formie tryptyku, wyposażoną w niezbędny sprzęt oraz surowce do wykonania leku przy łóżku chorego albo w szpitalu polowym podczas działań wojennych. Przypomniano w tej sali postać magistra farmacji Tadeusza Pankiewicza, właściciela krakowskiej apteki "Pod Orłem", autora przetłumaczonej na wiele języków książki Apteka w getcie krakowskim, w której autor opisał swoje przejmujące wspomnienia z okresu okupacji niemieckiej. W 1983 r. Tadeusz Pankiewicz został odznaczony przez Izrael medalem "Sprawiedliwy wśród narodów świata".

Na strychu
Prototyp pierwszej lampy naftowej, konstrukcji Ignacego Łukasiewicza (1853). Ostatnia sala ekspozycyjna została urządzona na strychu - co jak w przypadku piwnicy miało również swoje merytoryczne uzasadnienie: strych, jako miejsce przestronne i suche, był często wykorzystywany przez dawnych aptekarzy do suszenia i przechowywania ziół leczniczych. Na drewnianej konstrukcji tego pomieszczenia, podobnego do więźby dachowej, umieszczone zostały drewniane ramy obciągnięte grubym płótnem, służące do suszenia zioła, na podestach ułożono różnego rodzaju krajalnice do krojenia ziół, poza tym są tu sita różnego kalibru, prasy, perkolatory, ludowe repositorium z szufladami do przechowywania poszczególnych części ziół (liście, łodygi, korzenie itd.), skrzynie na zioła, wreszcie słomiane stągwie opatrzone drewnianymi szyldami. Uzupełnieniem tego zbioru przedmiotów związanych z zielarstwem jest tzw. Kolekcja Mercka, czyli naukowo opracowany, XIX-wieczny zbiór leczniczych surowców roślinnych, przechowywanych w specjalnych szklanych tubusach.

W oficynie
znajduje się biblioteka, w której m.in. przechowywane są dawne zielniki, antidotaria, farmakopee i inne druki związane z historią aptekarstwa, współczesne albumy i podręczniki z historii medycyny i farmacji, teki archiwalne, w których gromadzone są dokumenty i fotografie dotyczące wybitnych polskich farmaceutów, a także filmy i slajdy, które ilustrują dzieje aptekarstwa polskiego i europejskiego.

Dr Zbigniew Bela
Muzeum Farmacji w Krakowie

Dr Zbigniew Bela (*1949 Przemyśl) ukończył filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim. 15 lat pracował w krakowskim Wydawnictwie Literackim jako redaktor (opracował m.in. an- tologię utworów literackich i rysunków Wiesława Dymnego "Słońce wschodzi raz na dzień" - Kraków 1980), od 1990 r. w Muzeum Farmacji UJ. Współpracował przy wydaniu albumu "Muzeum Farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego" (Kraków 1996; projekt graficzny i opracowanie edytorskie). W 1999 r. Rada Wydziału Farmaceutycznego Collegium Medicum UJ nadała mu stopień doktora w zakresie historii farmacji, na podstawie monografii i faksymilowego wydania XVI-wiecznego zbioru przepisów "Aleksego Pedemontana Tajemnice" (Kraków, 1999 - Nagroda Indywidualna Ministra Edukacji Narodowej). Od 2002 r. jest dyrektorem Muzeum Farmacji i wykładowcą historii farmacji dla studentów Wydziału Farmaceutycznego UJ. Dr Bela opublikował też około 40 artykułów z zakresu historii medycyny i farmacji, np. "O staropolskim znaczeniu słowa leczyć", "Poemat Flos medicinae Scholae Salerni jako przykład średniowiecznego piśmiennictwa medycznego-farmacetycznego", "Cechy formalne dawnych przepisów na leki", "O pochodzeniu wyrazu recepta", "Poglądy Johannesa de Rupescissa na temat leczniczych właściwości tzw. kwintesencji", "Kilka faktów z historii leczniczego stosowania złota koloidalnego". Poza tym dr Bela opublikował kilka książek o charakterze literackim. Obecnie kończy pracę nad książką Poglądy na temat leczniczych właściwości złota od czasów najdawniejszych po czasy najnowsze (grant KBN).

 



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.