Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 4
Artykuły > Terapia > Zioła w chorobie zakrzepowej żył

Panacea Nr 3/4 (60/61), lipiec - grudzień 2017 strony: 8-11

Zioła w chorobie zakrzepowej żył
Część I. Zioła wpływające na stan naczyń krwionośnych


Stan zapalny naczyń krwionośnych, z tworzeniem się zakrzepu, najczęściej dotyczy kończyn dolnych.

Główne przyczyny zakrzepicy żylnej obejmują zmiany w ścianach naczyń krwionośnych (osłabienie właściwości antytrombogennych śródbłonka, ekspresja czynnika tkankowego, powodująca zapoczątkowanie powstawania skrzepliny), zmiany w składzie i zaburzenia przepływu krwi.
Zmiany w składzie krwi mogą być uwarunkowane genetycznie lub nabyte. Ryzyko zakrzepicy żył głębokich (patogeneza zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych jest podobna) zwiększa się z wiekiem i jest związana z trybem życia, otyłością, podwyższonym stężeniem czynników krzepnięcia VIII, IX i XI, zabiegiem operacyjnym lub urazem, chorobą nowotworową narządów wewnętrznych, zespołem antyfosfolipidowym, przyjmowaniem doustnych środków antykoncepcyjnych i hormonalnej terapii zastępczej w okresie menopauzy. Powstaniu zakrzepu sprzyjają uszkodzenia ściany naczynia, na przykład przez założenie cewnika. Zaburzenia przepływu krwi występują w czasie lub po zabiegu operacyjnym, gdy do rozluźnienia mięśni dochodzi ich zwiotczenie, na skutek unieruchomienia kończyny w opatrunku gipsowym, jako wynik długotrwałej podróży samochodem lub samolotem (ucisk brzegu siedzenia na żyłę podkolanową, odwodnienie, niedotlenienie związane z niskim ciśnieniem powietrza w kabinie samolotu (tzw. zespół klasy turystycznej). Nadmierna krzepliwość charakterystyczna jest dla kobiet w ciąży.

Zakrzepowe zapalenie (zakrzepica) żył głębokich prowadzi do zatorowości płucnej - jeśli obejmuje żyłę podkolanową, udową, główną dolną oraz żyły biodrowe.

Objawy to ból w głębi łydki i dole podkolanowym przy zgięciu stopy, bolesność przy ucisku, obrzęk, rozszerzenie żył powierzchownych i ocieplenie kończyny, ogólny stan zapalny (zwiększenie ciepłoty ciała, przyspieszenie tętna). Jeśli choroba dotyczy żył piszczelowych przednich i tylnych oraz strzałkowych, zwykle nie daje objawów, ustępuje samoistnie i ryzyko zatoru płucnego jest niewielkie. Konsekwencją nieodpowiednio leczonej zakrzepicy żył głębokich jest zespół pozakrzepowy ze stanami zapalnymi, bólem, skłonnością do tworzenia ponownych zakrzepów i trudno gojące się owrzodzenia podudzi. Do objawów należą bolesne i twarde zgrubienia w tkance podskórnej, początkowo silnie bolesne przy ucisku, zaczerwienienie powłok skórnych na skutek stanu zapalnego.

Zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych jest mniej niebezpieczne, może towarzyszyć chorobie żylakowej, w związku ze zmianami w ścianach żylaków.

Poprawie przepływu krwi
w kończynach dolnych sprzyja oczywiście aktywność fizyczna. Domowym sposobem pomocy w stanach zapalnych żył powierzchownych są ciepłe, wilgotne okłady i układanie nóg wyżej od serca, dla ułatwienia odpływu krwi z żył, oraz stosowanie elastycznych pończoch. W chorobie zakrzepowej ważna jest dieta bogata w warzywa, owoce, przyprawy i kwasy tłuszczowe O-3 oraz nawodnienie organizmu.

Fitoterapia
Celem profilaktyki choroby zakrzepowej i leczenia stanów zapalnych naczyń żylnych przy pomocy preparatów roślinnych jest poprawa stanu naczyń krwionośnych: wzmocnienie, uszczelnienie, zwiększenie napięcia i elastyczności ścian naczyń i kapilar żylnych (co przeciwdziała wysiękom osocza, zastojom i obrzękom nóg), zapobieganie stanom zapalnym, uszkadzającym ściany naczyń i zastawek żylnych, przeciwdziałanie nadmiernej krzepliwości krwi przez działanie antyagregacyjne na płytki krwi i antykoagulacyjne.

W chorobach żył zaleca się preparaty zawierające rutynę.

To naturalny flawonoid, otrzymywany z kwiatów perełkowca japońskiego. Zaleca się też jego półsyntetyczną pochodną trokserutynę. Także flawonoidy cytrusowe diosminę, hesperydynę, również diosminę, otrzymywaną przez uwodornienie naturalnej hesperydyny, oligomery procjanidolowe z wyciągu z pestek winogron, escynę z nasion kasztanowca w formie amorficznej a-escyny.

Zioła wpływające na stan naczyń krwionośnych

Nasienie kasztanowca
Hippocastani semen
Zawiera mieszaninę saponin, głównie escynę, flawonoidy, nie zawiera kumaryn. Escyna w formie amorficznej a-escyny lub wyciągi z nasion działają przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo, wpływają na napięcie żylne. Zaleca się je doustnie w przewlekłej niewydolności żylnej z obrzękiem i uczuciem ciężkości nóg, bólem, zmęczeniem, swędzeniem, napięciem, skurczami, przy występujących żylakach, również miejscowo w siniakach, obrzękach i krwiakach. Suchy wyciąg, zawierający 50 mg escyny, zaleca się 2 razy dziennie przez 4 tygodnie.
Działanie korzystne na naczynia krwionośne escyny i wyciągów z kasztanowca potwierdzono w licznych badaniach in vitro, in vivo i klinicznych. W badaniach in vitro escyna kurczyła segmenty zdrowej żyły, ale nie żyły żylakowatej, zwiększała też napięcie izolowanej ludzkiej żyły odpiszczelowej i wrotnej żyły królika, przez ułatwianie tworzenia w żyłach prostaglandyny F2a, hamowała też enzym hialuronidazę. Kurczące działanie na żyły wywierał też wodno-etanolowy wyciąg z nasion. Podawanie doustne szczurom, z zablokowanym krążeniem limfatycznym, wyciągów z nasion kasztanowca (200 mg/kg) wywierało działanie przeciwobrzękowe, zmniejszało też nadmierną przepuszczalność kapilar skórnych, wywołaną histaminą lub serotoniną.
W badaniach klinicznych (2 kapsułki = 100 mg escyny) obserwowano hamowanie obrzęku w chorobach naczyń żylnych nóg, przez zmniejszenie filtracji kapilarnej i żylnej oraz zapobieganie rozkładowi proteoglikanów ścian kapilar, poprzez działanie ochronne na błonę lizosomalną, z której są uwalniane, a nie przez hamowanie enzymów. Poprawę napięcia żył, w porównaniu z placebo, obserwowano u zdrowych wolontariuszy po 2 godzinach od podania 80, 150 lub 360 mg (90 mg escyny) wyciągu, efekt był zależny od dawki.
W jednym z badań (240 pacjentów - randomizowane, z podwójnie ślepą próbą, podwójnie pozorowane), wykazano porównywalne obniżenie po 12 tygodniach stosowania (o 25%) obrzęku nóg u pacjentów z przewlekłą niewydolnością żylną, przy stosowaniu wyciągu z kasztanowca (pacjenci zgłaszali zmniejszenie bólu i świądu) lub pończoch uciskowych.

Kora kasztanowca
Hippocastani cortex
Zawiera kumaryny (eskulina, fraksyna, skopolina i ich aglikony-eskuletyna, fraksetyna i skopoletyna), garbniki, flawonoidy, proantocyjanidyny i ślady escyny.
Stosowana jest w celu złagodzenia objawów dyskomfortu i ciężkości nóg, związanych z zaburzeniami krążenia żylnego i zmniejszenia dolegliwości, towarzyszących hemoroidom (swędzenie, pieczenie). Zaleca się stosować 275 mg kory, 3-6 razy na dobę.
Wyciąg z kory kasztanowca (proantocyjanidyna A2 i eskulina) zależnie od dawki kurczył tętnice, ale silniej żyły, poprzez wpływ na receptor serotoninowy ( 5-HT2A), zwiększał oporność naczyń i zmniejszał przepuszczalność naczyń włosowatych. Działanie przeciwzapalne eskuletyny (zmniejszała obrzęk ucha myszy w modelu zapalenia indukowanego olejem krotonowym) oraz eskuliny (zmniejszała rumień wywołany UV) może wynikać z hamowania lipooksygenazy (LOX). Wyciąg z kory kasztanowca zmniejszał agregację płytek indukowaną ADP (hamowanie LOX), a eskuletyna w niskich stężeniach hamowała, a przy wyższych stymulowała aktywność cykloksygenazy (COX), co jest trudne do wytłumaczenia.

Kłącze ruszczyka
Rusci rhizoma
Zawiera saponiny steroidowe (ruscyna, ruskogenina, neoruskogenina, ruskozyd), flawonoidy, triterpeny, fitosterole, kumaryny) i ma podobne zalecenia jak kora kasztanowca. Zaleca się stosowanie sproszkowanego kłącza lub suchego wyciągu, zawierającego w dawce dziennej 7-11 mg ruskogenin, w przeliczeniu na sumę ruskogeniny i neoruskogeniny. Ekstrakt z kłączy ruszczyka w badaniach in vitro i in vivo kurczył żyły na skutek stymulacji układu a-adrenergicznego (aktywacja receptora a1- adrenergicznego) i uwalniania noradrenaliny z zakończeń nerwowych.
Wyciąg in vivo, po podaniu dożylnym, doustnym i miejscowym chomikom, kurczył naczynia żylne; doustne podanie (150 mg/kg, mc/doba) przez 28 dni, spowodowało zwężenie naczyń żylnych o 30% i dylatację tętnicy szyjnej o 37%, bez wpływu na ciśnienie tętnicze, dzięki uwalnianiu czynników relaksujących śródbłonki tętnicy. W innym badaniu ekstrakt z ruszczyka (2 i 5 mg/kg dożylnie) kurczył naczynia limfatyczne u znieczulonych psów. Wyciąg oraz ruskogenina w kocim modelu obrzęku, indukowanym kwasem etakrynowym, w stosowanych dawkach przez 4-6 dni (różne drogi podania), zwiększały ciśnienie onkotyczne, prowadzące do zmniejszenia obrzęku.

Owoc borówki czernicy świeży/suchy
Myrtilli fructus recens/siccus
Suchy zalecany jest doustnie w biegunkach i zewnętrznie w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła. W zaburzeniach krążenia żylnego i kruchości kapilar zaleca się doustnie jednorazowo 80-180 mg, dobowo 160-540 mg wyciągu suchego ze świeżych owoców, o zawartości 38% antocyjanozydów/ 25% antocyjanidyn. Zaleca się preparaty/ surowiec, zawierające 20-40 mg antycyjanozydów w dziennej dawce, od 55 do 115 g świeżych owoców borówki czernicy dziennie.
Wszechstronny wpływ na naczynia przypisuje się antocyjanom. Działają spazmolitycznie na tętnice i żyły, poprawiają stan naczyń włosowatych i mikrokrążenie, ochraniają przed uszkodzeniami oksydacyjnymi. Wyciąg ze świeżych jagód in vitro przeciwdziałał skurczom naczyń, wywołanym 5-HT, BaCl2, na skutek hamowania katecholo-O-metylotransferazy ( COMT) oraz uwalniania prostaglandyn i czynnika rozkurczowego pochodzenia śródbłonkowego (EDRF). Wyciągi i antocyjany działają przeciwzapalnie (hamowanie prozapalnych genów i COX-2), antyoksydacyjnie, przeciwbakteryjnie, przeciwnowotworowo i przeciwwrzodowo oraz korzystnie na regenerację rodopsyny.
Wyciąg, zależnie od stężenia, hamował agregację płytek, indukowaną ADP, kolagenem i AA, przez stymulację uwalniania prostacykliny (PGI2) i zwiększenie stężenia cAMP lub zmniejszenie poziomu tromboksanu A2 w płytkach krwi.
Wydłużenie czasu krwawienia u szczurów (in vivo), zależne od dawki wyciągu, nie było związane z układem krzepnięcia, gdyż hematokryt, czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) i czas protrombinowy (PT), nie uległy zmianie po 2 godzinach od podania pojedynczej doustnej dawki ekstraktu (400 mg/kg), obserwowano jednak zmiany w przyleganiu płytek i spadek liczby płytek adhezyjnych, w porównaniu do kontroli, podobnie do tiklopidyny (lek przeciwpłytkowy).

Liść winorośli właściwej (czerwieniejące jesienią)
Vitis viniferae folium
Liście są bogate we flawonoidy, antocyjany (glukozydy malwidyny, delfinidyny, cyjanidyny i petunidyny), oligomeryczne proantocyjanidyny, stilbeny (trans-resveratrol), kwasy organiczne, głównie jabłkowy i szczawiowy, karotenoidy, witaminę C, garbniki katechinowe. Surowiec zaleca się w przewlekłej niewydolności żylnej (obrzęk nóg, żylaki, uczucie ciężkości, ból, zmęczenie, świąd, napięcie i skurcze łydek), w celu objawowego łagodzenia swędzenia i pieczenia związanego z hemoroidami oraz w kruchości naczyń włosowatych. Napar z 5-10 g rozdrobnionych liści, w 250 ml wrzącej wody, pić 2 razy dziennie lub stosować 270-360 mg sproszkowanych liści 3-5 razy dziennie. Krem zawierający (w 10 g) 282 mg wyciągu gęstego, stosować zewnętrznie na chore miejsca 1-3 razy dziennie, do 4 tygodni. Skuteczność kliniczną i tolerancję ekstraktu z czerwonych liści winorośli (RVLE) potwierdzono w badaniach z podwójnie ślepą próbą, z zastosowaniem placebo i na podstawie obserwacji pacjentów z przewlekłą niewydolnością żylną. Leczenie produktem RVLE prowadziło do zmniejszenia objętości kończyn, mierzonej za pomocą zarówno pletyzmografii wodnej, jak i obwodu w kolanie i kostce, korzystne były również subiektywne odczucia pacjentów. W innym badaniu wyciąg z liści winorośli usprawniał mikrokrążenie, łagodził objawy towarzyszące przewlekłej niewydolności żylnej. Wyniki badań in vitro, przy użyciu osocza bogatego w płytki krwi od czterech zdrowych ochotników płci męskiej (24-47 lat) wykazały, że frakcja wyciągu z liści winorośli, zawierająca kwercetynę, apigeninę i katechinę w badanych stężeniach, ale nie 3-O-B-D-glukozyd kwercetyny, hamowały agregację płytek krwi.

Kwiat arniki
Arnicae flos
Zawiera laktony seskwiterpenowe typu pseudogwajanolidów (według FP X nie mniej niż 0,4% laktonów seskwiterpenowych w przeliczeniu na tiglinian helenaliny), olejek eteryczny, flawonoidy, hydroksykumaryny, kwasy fenolowe.
Wyciąg, jak i izolowane związki (helenalina), działają przeciwzapalnie, przez zahamowanie aktywacji NF-kB, który kontroluje transkrypcję różnych cytokin i cząsteczek adhezyjnych, co w efekcie może zmniejszyć produkcję wielu zapalnych cytokin i uniemożliwić rekrutację komórek immunologicznych (komórki T, komórki B, makrofagi i neutrofile), zmniejszając stan zapalny. Indukcji kontaktowej nadwrażliwości arniki przeciwdziała aktywność przeciwzapalna i immunosupresyjna.
Laktony seskwiterpenowe łatwo wchłaniają się przez naskórek, a ich penetracja z ekstraktów była około 10 razy większa niż izolowanych związków. Helenalina, w próbkach krwi od zdrowych wolontariuszy, hamowała agregację płytek krwi, wywołaną kolagenem, tworzenie tromboksanu i wydzielania 5-hydroksytryptaminy, zależnie od dawki (3-300 uM).
W badaniu klinicznym (2001) stu pacjentów z przewlekłą niewydolnością żylną leczono żelem zawierającym wyciąg z arniki lub placebo. Wyniki były pozytywne, poprawa w grupie badanej była znacznie lepsza niż w grupie otrzymującej placebo, gdzie również obserwowano poprawę. Tylko u dwóch pacjentów wystąpiły reakcje alergiczne.
W wyniku stosowania żelu z wyciągiem z arniki obserwowano poprawę objawów zapalenia kości i stawów, zmniejszenie nasilenia bólu, poprawę funkcji rąk, tylko u 5 spośród 89 pacjentów leczonych preparatem z arniką wystąpiły działania uboczne. W innym badaniu (2010), na małej grupie (n=16) potwierdzono wobec grupy placebo skuteczność miejscowego stosowania arniki w siniakach. Chociaż EMA zaleca stosowanie miejscowe preparatów zawierających 20-25% nalewki z arniki, w przypadku siniaków, zwichnięć i bólu mięśniowego, to można je stosować również w przypadku przewlekłej niewydolności żylnej, w stanach zapalnych żył i owrzodzeniach żylakowatych.

* * *

Choroba zakrzepowa żył, o zróżnicowanej etiologii, wymaga postępowania terapeutycznego wielokierunkowego, wpływającego nie tylko na stan naczyń krwionośnych, ale też na reologię krwi, zmniejszanie jej lepkości poprzez działanie antyagregacyjne i antykoagulacyjne, przeciwdziałające powstawaniu zakrzepów. Na stan naczyń krwionośnych wpływają korzystnie związki roślinne, obecne w wyciągach, najczęściej jako mieszaniny saponin, flawonoidów, proantocyjanidyn oraz antocyjanów. Związki fenolowe wykazują też aktywność antyoksydacyjną, co jest korzystne w prewencji i leczeniu różnych chorób cywilizacyjnych, w tym chorób układu sercowo-naczyniowego. Związki naturalne: escyna, rutyna i jej półsyntetyczne pochodne trokserutyna, diosmina, hesperydyna oraz wyciągi roślinne, bogate w te związki, skutecznie poprawiają stan naczyń krwionośnych.

prof. dr hab. n. farm. Irena Matławska

Prof. dr hab. n. farm. Irena Matławska pracowała od 1966 w Katedrze i Zakładzie Farmakognozji AM w Poznaniu. W latach 1997-2014 była kierownikiem Katedry i Zakładu Farmakognozji (teraz Uniwersytet Medyczny). Autorka prac doświadczalnych w zakresie izolacji i identyfikacji flawonoidów, kwasów fenolowych, także niektórych aktywności biologicznych, prac poglądowych na temat wykorzystania surowców roślinnych w lecznictwie. Współautorka skryptów z farmakognozji dla studentów farmacji. Aktualnie prowadzi wykłady z farmakognozji dla studentów Farmacji i w ramach Studiów Podyplomowych na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu, a także jest wykładowcą w Wyższej Szkole Edukacji i Terapii w Poznaniu (Wydział Fizjoterapii i Kosmetologia) i Wielkopolskiej Szkole Medycznej w Poznaniu (Technik farmacji).


Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.