Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 2
Artykuły > Historia > Zarys historii lecznictwa empirycznego cz.3

Panacea Nr 2 (3), kwiecień 2003 strony: 26-29


Zarys historii
lecznictwa
empirycznego

(cz. 3)
Rozwój drukarstwa na Zachodzie umożliwił wybitnym lekarzom rozpowszechnianie ich osiągnięć, dorobku wielu lat ciężkiej pracy. Dzieła te stały się bardziej dostępne na wyższych uczelniach dla profesorów i studentów, podnosiły poziom wiedzy oraz inspirowały do dalszych doświadczeń i dyskusji naukowych.

1. Sala anatomii ludzi i zwierząt na uniwersytecie w Leiden. Napisy na flagach trzymanych przez szkielety przypominają o śmierci, która jest „ultima linea rerum”. Miedzioryt z 1610 r.
1. Sala anatomii ludzi i zwierząt na uniwersytecie w Leiden. Napisy na flagach trzymanych przez szkielety przypominają o śmierci, która jest „ultima linea rerum”. Miedzioryt z 1610 r.
Zdobycie przez Turków Konstantynopola w roku 1453 oznaczało upadek Wschodniego Państwa Rzymskiego, czyli Bizantyjskiego, zmierzch średniowiecza oraz zapowiedź czasów nowożytnych, rozpoczynających się eksplozją twórczych poczynań w wielu dziedzinach, również w naukach medycznych. Do zachodniej Europy - ale przede wszystkim do Italii - zaczęły napływać ze wschodu rzesze uchodźców, wśród nich znakomici uczeni, którzy niebawem spopularyzują dzieła starożytnych mistrzów - Arystotelesa, Hipokratesa, Dioskuridesa, Galena - oraz arabskich twórców, z najwybitniejszym "Canon medicinae", opracowanym przez Avicennę (Abu Ali Ibn Sina 980-1037). Prace te tłumaczono na język łaciński i udostępniano uczonym europejskim

w uniwersytetach
Pierwszy uniwersytet powstał w Bolonii w 1119 r., następne w Montpellier, Paryżu Cambridge, Padwie, Pradze (1394), Krakowie (1364). Uczelnie te miały po kilka wydziałów, w tym nauki medyczne. Wynalezienie przez Gutenberga druku i ukazanie się w r. 1455 Biblii, jako pierwszej drukowanej książki, spowodowało szybki rozwój tej nowej techniki i wydanie wielu dzieł w znacznych nakładach, także dzieł medycznych i zielarskich, teraz już łatwiej dostępnych. W Polsce pierwsze drukarnie powstały w Krakowie.

W 1534 r. ukazało się dzieło Stefana Falimirza "O ziołach i mocy ich", następnie w 1568 r. dzieło Marcina Siennika "Herbarz, to jest ziół tutecznych, postronnych i zamorskich opisanie", w 1595 r. ks. Marcina z Urzędowa "Herbarz polski, to jest o przyrodzeniu ziół i drzew rozmaitych", a w 1613 r. oryginalne dzieło Syreniusza "Zielnik", liczące 1550 stron i 710 drzeworytów opisywanych roślin leczniczych. Dzieła te w znaczący sposób podniosły poziom nauczania w uczelniach medycznych w Polsce i rozpowszechniły racjonalne stosowanie wielu roślin leczniczych.

2. Strona tytułowa „Zielnika” polskiego przyrodnika i lekarza Szymona Syreńskiego (Syreniusza) z 1613 r.
2. Strona tytułowa „Zielnika” polskiego przyrodnika i lekarza Szymona Syreńskiego (Syreniusza) z 1613 r.
Również zakony
zostały wyposażone w XVI i w XVII wieku w drukarnie - na przykład jezuici w Lublinie, Poznaniu i Przemyślu, pijarzy w Wilnie i w Warszawie, bazylianie w Supraślu i w Poczajowie, franciszkanie we Lwowie, trynitarze w Lublinie, paulini w Częstochowie. Były też drukarnie diecezjalne, które wydawały liczne pisma i modlitewniki oraz poradniki zdrowia, przeznaczone "z miłości chrześcijańskiej na poratowanie ubogich i podłej kondycji ludzi". Jedną z pierwszych była książeczka księdza J. P. Biretowskiego "Wiadomości ciekawe o skutkach i mocy ziół i zbóż", zakonnika i doktora L. Perzyny "Lekarz dla włościan" oraz E. Beynona "Świeżo przyczyniony, miłosierny Samarytanin".

3. „Zielnik” Syreniusza
3. „Zielnik” Syreniusza
Na Zachodzie
rozwój drukarstwa postępował szybko i umożliwił licznym wybitnym lekarzom rozpowszechnianie ich osiągnięć, dorobku wielu lat ciężkiej pracy. Dzieła te, niekiedy dużej objętości, stały się bardziej dostępne na wyższych uczelniach dla profesorów i studentów, podnosiły poziom wiedzy oraz inspirowały do dalszych poczynań, wymiany doświadczeń i dyskusji naukowych. Spośród dzieł tego czasu wymieńmy:
"Institutiones medicae" (1708) Hermana Boerhaave (1668-1738), niderlandzkiego lekarza, botanika i chemika o wybitnych zdolnościach i wielkiej wiedzy.
"Neu Kreuterbuch" (Strasburg 1539) Hieronima Bocka (1498-1554), niemieckiego lekarza i botanika.
"Contrafayt Kreuterbuch" o roślinach leczniczych Otto Brunfelsa (1488-1534), zwanego "ojcem botaniki".
"Abregé de l'Histoire des Plantes Usuelles" Pierre Chomela (1671-1742), lekarza królewskiego i botanika.
"New Kreuter-Buch" (1543) Leonarda Fuchsa (1501-1566), lekarza i botanika niemieckiego. Dzieło zawierało opisy i rysunki roślin i ich zastosowania lecznicze.
"Organon der rationellen Heilkunde" (1810) Samuela Hahnemanna (1755-1843), lekarza i chemika niemieckiego, twórcy nowego kierunku w leczeniu - homeopatii.
"Compendium de Plantis" (1571) Pierre A. Matthiolusa (1501-1577), nadwornego lekarza cesarzy Ferdynanda I i Maksymiliana II. Znakomite dzieło, będące komentarzem i uzupełnieniem dzieła Dioskuridesa.
"De Preparationibus" i "Archidoxae libri X" (1526-27) wybitnego lekarza szwajcarskiego Paracelsusa (1493-1541).
"Neuw Kreuterbuch" (1588) z pięknymi drzeworytami roślin Tabernaemontanusa (?-1590).

Wielkie odkrycia geograficzne
4. Wyobrażenie Chrystusa jako lekarza doskonałego na miedziorycie H. Goltziusa z 1587 r.
4. Wyobrażenie Chrystusa jako lekarza doskonałego na miedziorycie H. Goltziusa z 1587 r.
Koniec wieku XV to początek trwającego ponad 300 lat okresu wielkich odkryć geograficznych. Początkiem było dotarcie Kolumba do wysp Haiti i Kuby (1492), później do stałego lądu Ameryki Północnej i Południowej. Przybysze zetknęli się nie tylko z bogactwami państw Majów, Azteków i Inków, lecz także z obfitą i różnorodną fauną i florą. Kolejne ekspedycje rozpoznawały na miejscu i przewoziły do Europy:

  • rośliny jadalne - ziemniaki, kukurydzę, orzechy ziemne, paprykę, dynię, słoneczniki, różne fasole, ananasy;
  • rośliny przyprawowe - wanilię, pimentę;
  • używki - nasiona kakao, tytoń, liście ostrokrzewu paragwajskiego (maté), peyotl, osmętę beczkowatą Paulina cupana (otrzymuje się Past guarana);
  • rośliny lecznicze (jest ich wiele, najważniejsze znalazły się w lekospisach licznych krajów) - chinowiec, komosa meksykańska Chenopodium ambrosioides, bieluń indiański Datura innoxia, jeżówka purpurowa i wąskolistna Echinacea purpurea, Echinacea angustifolia, czerwik kokainowy Erythroxylon coca, oczar wirginijski Hamamelis virginiana, gorzknik kanadyjski Hydrastis canadensis, pastwin trójpręcikowy Krameria triandra, stroiczka rozdęta Lobelia inflata, tojowiec kondurango Marsdenia condurango, woniawiec peruwiański Myroxylon peruvianum, męczennica cielista Passiflora incarnata, potoślin pierzastolistny Pilocarpus pennatifolius, biedrzyga tarczowata Podophyllum peltatum, krzyżownica gorzkawa Polygala amara, mydłoka właściwa Quillaia saponaria, szakłak amerykański Rhamnus purschiana, krwiowiec kanadyjski Sanguinaria canadensis, kichawiec lekarski Schoenocaulon officinale, wymiotnica prawdziwa Uragoga ipepacuanha, żeń-szeń pięciolistny Panax quinquefolius, czepota kutnerowata Uncaria tomentosa (koci pazur), pochrzyn meksykański Dioscorea mexicana oraz wiele innych, w tym rośliny Chondrodendron i Strychnos, z których Indianie wenezuelscy preparują gęsty wyciąg - kurarę, truciznę strzałową.

    Na Daleki Wschód
    Drugim wydarzeniem było odkrycie najkrótszej drogi z Europy na Daleki Wschód. Dokonali tego portugalscy i hiszpańscy żeglarze. Najpierw B. Diaz opłynął w 1488 r. afrykański Przylądek Dobrej Nadziei, 10 lat później Vasco da Gama tym samym szlakiem dotarł do Indii i założył tam faktorię; po nim dotarli tam kupcy holenderscy i angielscy. Rozpoczęła się ożywiona wymiana handlowa i poznawanie zasobów Indii. Ludność tego ogromnego kraju składała się z kilkuset narodowości i około 400 grup etnicznych, a tradycje wykorzystania roślin w celach gospodarczych, spożywczych i medycznych sięgają tam 5 tysięcy lat. Powstały i są do dziś stosowane następujące systemy lecznicze:
    Ayurweda - najstarszy, obejmujący większą część ludności;
    Siddha - dominujący wśród ludności tamilskiej; Amchi - rozpowszechniony przez buddystów w Himalajach;
    Unani - stosowany przez ludność mówiącą językiem urdu.
    Jest to medycyna tradycyjna, wywodząca się z dawnych sposobów ochrony zdrowia, preferująca m.in. stosowanie ziół (ponad 2 tysiące) oraz zabiegów pomocniczych.
    Najważniejsze indyjskie rośliny lecznicze i przyprawowe: alpinia galant Alpinia galanga, kokornak indyjski Aristolochia indica, bylica roczna Artemisia annua, miodla indyjska Azadirachta indica, konopie indyjskie Cannabis indica, strączyniec wąskolistny Cassia angustifolia, barwinek różowy Catharanthus roseus, oleander indyjski Nerium indicum, bazylia poświęcona Ocimum sanctum, liściokrzew niruri Phyllanthus niruri, pieprz czarny Piper nigrum, babka jajowata Plantago ovata, stopowiec himalajski Podophyllum emodi, cynamonowiec cejloński Cinnamonum ceylanicum, ostryż długi Curcuma longa, pochrzyn trójkatny Dioscorea deltoidea, bawełna indyjska Gossypium herbaceum, mango indyjskie Mangifera indica, dziwaczek jalapa Mirabilis jalapa, sandałowiec wschodnioindyjski Pterocarpus santalinus, rauwolfia żmijowata Rauwolfia serpentina, rącznik pospolity Ricinus communis, sezam indyjski Sesamum indicum, kulczyba wronie oko Strychnos nux-vomica, cebula indyjska Scilla indica, witania ospała Withania somnifera, imbir lekarski Zingiber officinale.

    doc. dr hab. farm. Aleksander Ożarowski

    doc. dr hab. farm. Aleksander Ożarowski (*1916)
    - autor licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych, patentów, dokumentacji technologicznych, książek (m.in. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Farmakodynamika surowców roślinnych, Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy). Członek honorowy Polskiego Komitetu Zielarskiego.



  • Najczęściej czytane
    Zioła na choroby...
    Fitoterapia w cho...
    Ruszczyk kolczast...
    Reumatoidalne zap...
    Selen - pierwiast...
    Lucerna - niedoce...
    Nadciśnienie tę...
    Propolis, mleczko...
    Mniszek lekarski
    Rośliny leczą b...
    Pomarańcza
    Wąkrota azjatyck...
    Kora dębu i dęb...
    Polifenole rośli...
    Forum Naukowe W G...
    Ostropest plamist...
    Zioła na dziecie...
    Czosnek - Antybio...
    Zioła dla niemow...
    Rumianek
    Reklama
    IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
    Nasze leki
    IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
    Facebook Panacea
    © 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.