Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Przyroda > Nasiona roślin leczniczych jako leki i surowce zielarskie

Panacea Nr 1 (26), styczeń - marzec 2009 strony: 20-21

Nasiona roślin leczniczych jako leki i surowce zielarskie

- część druga

Pełnym tajemnic i fascynującym tworem roślin wyższych są nasiona. Powstają one jako organ rozmnażania generatywnego, w obrębie kwiatów. Ulokowany w kwiecie zalążek po zapyleniu zmienia się w tajemnicze nasienie semen (FP III).
W poprzednim numerze PANACEI przedstawiliśmy przykłady nasion, które same w sobie mogą być traktowane jak leki. Poniżej prezentujemy nasiona stosowane jako surowce do wytwarzania leków roślinnych w różnych postaciach. Niektóre mają znaczenie marginalne, ważne były w dawniejszych sposobach leczenia, ale także z tych względów zostaną tu przypomniane.

Nasienie bielunia dziędzierzawy
Bieluń dziędzierzawa Datura stramonium L. jest rośliną roczną z rodziny psiankowatych Solanaceae. Występuje w kraju dość powszechnie jako chwast ruderalny, na bogatych w azot glebach. Wytwarzane przez rośliny kolczaste (rzadziej bez kolców) suche owoce-torebki zawierają liczne brązowo-czarne nasiona. Dojrzewające jesienią owoce pękają, czterema klapami wysypując stopniowo nasiona. Były one traktowane jako surowiec zielarski, o czym świadczą podejmowane w latach 40. i 50. XX wieku prace badawcze (Adamanis, Pawełczyk; Ellert; Pawełczyk). Nasiona bielunia mają wyraźną siateczkowaną rzeźbę powierzchni. Mogą mieć kształty od nerkowatych do prawie okrągłych. Są spłaszczone i mają trójkątno-spiczasty znaczek zabarwiony żółtawo. Ich wielkość waha się w granicach od 3,0 do 4,0 mm długości, od 2,8 do 3,0 mm szerokości i od 1,2 do 1,5 mm grubości. Zawierają alkaloidy tropanowe i są trujące. Dojrzałe nasiona zawierają do 0,5% sumy alkaloidów, głównie atropiny i skopolaminy. Mają także około 25% tłustego oleju i były wykorzystywane zarówno do otrzymywania atropiny, jak i oleju (Adamanis, Pawełczyk; Ellert). Dziś nasiona bielunia dziędzierzawy i pokrewnych gatunków nie mają już znaczenia w fitoterapii i przemyśle farmaceutycznym.

Nasienie muszkatołowca wonnego
Muszkatołowiec wonny Myrystica fragrans Houtt. z rodziny Myrysticaceae - muszkatołowcowate, jest krzewem lub drzewem do 12 m, rosnącym w klimacie ciepłym, głównie w Azji. Ma trwałe, skórzaste liście. Kwiaty białawo-żółte, silnie pachnące, z okwiatem dwu- do czterokrotnym, zebrane w kwiatostan wierzchotkowy. Owocem jest podobna do jagody mięsista torebka, zawierająca jedno brunatne, twarde nasienie, okryte strzępiastą, fioletowo- czerwoną osnówką (Nowiński). Wysuszone nasienie stanowi znaną z handlu gałkę muszkatołową, używaną także w lecznictwie i zamieszczaną przez większość farmakopei. Nasiona o długości 20-30 mm, szerokość i grubość 15-20 mm. Mają kształty jajowate, są matowe i bruzdowane (Brouwer, Stahlin). Zawierają 8-15% olejku, 25-40% tłuszczu, także trującą myrystycynę – mającą właściwości narkotyczne i wywołującą halucynacje. Należy przy stosowaniu zachować ostrożność. Przemysł farmaceutyczny i perfumeryjny produkuje z nasion muszkatołowca olejek i masło muszkatołowe, stosowane w lecznictwie i w kosmetyce. W wielu krajach gałka muszkatołowa stanowi przyprawę, a w Azji traktowana bywa jak narkotyk. Preparaty zawierające gałkę muszkatołową stosowane są w schorzeniach układu pokarmowego. Działają rozkurczająco i przeciwbiegunkowo.

Nasienie kakaowca
Kakaowiec właściwy Theobroma cacao L. z rodziny zatwarowatych Sterculiaceae. Kakaowiec jest drzewem rosnącym lub uprawianym w klimacie ciepłym Ameryki. Ma trwałe, skórzaste liście, do 30 cm długości. Kwiaty wyrastają w pęczkach, bezpośrednio na pniu drzewa. Mają czerwony kielich i cytrynowo-żółtą, z czerwonymi prążkami, pięciokrotną koronę. Owocem jest jagoda, podobna do ogórka, pełna słodkiego miąższu i białych nasion od 20 do 50 (Brouwer, Stahlin; Nowiński). Nasiona są okazałe, długości 20-30 mm, szerokości 10-14 mm, grubości 6-19 mm. Mają kształty zbliżone do nasion bobu lub fasoli. Powierzchnia nasion jest żółtawa do czerwono-brunatnej, matowa, z podłużnymi listwami. W nasionach znajduje się 30-50% cennego tłuszczu, używanego w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym, także alkaloid teobromina o działaniu pobudzającym, zbliżonym do kofeiny oraz niewielkie ilości olejku eterycznego. Sproszkowane nasiona znane są pod nazwą kakao. Kakaowca zamieszczają liczne farmakopee jako środek wzmacniający oraz poprawiający smak i zapach leków. Stanowi także powszechnie znaną używkę.

Nasienie kawy
Kawa arabska Coffea arabica L., kawa robusta Coffea robusta Lindl. i kawa liberyjska Coffea liberica Hiern. z rodziny marzanowatych Rubiaceae. Drzewa lub krzewy dziko rosnące lub uprawiane w klimacie ciepłym, pochodzące z Afryki. Mają liście skórzaste, do 20 cm długości, całobrzegie. Kwiaty białe, z krótkimi szypułkami, wyrastają po kilka z kątów liści. Owocem jest mięsista, dwunasienna jagoda, po dojrzeniu ciemnoczerwona, ze słodkawym miąższem. Nasiona białawo-beżowe, z jednej strony wypukłe, z drugiej płaskie, z rowkiem pośrodku. Nasiona otrzymuje się różnymi metodami po fermentacji owoców. Służą do produkcji kofeiny, alkaloidu purynowego, którego mają do 2,5% oraz do otrzymywania węgla leczniczego Coffeae carbo. Po poddaniu procesowi prażenia, nabierają charakterystycznego zapachu i służą do powszechnie spożywanego napoju, kawy. Nasiona kawy zawierają oprócz kofeiny fenolokwasy, m.in. kwas chlorogenowy, cukry i garbniki. Kofeina pobudza funkcjonowanie kory mózgowej, ośrodków naczynioruchowych, rozszerza naczynia wieńcowe oraz naczynia w nerkach, przyspiesza akcję serca i podnosi ciśnienie krwi. Stosowana bywa w różnych dawkach w preparatach leczniczych. Działa pobudzająco i moczopędnie.

Nasienie koli
Kola kończysta Cola acuminata Palisot. i kola błyszcząca Cola nitida Schott et Endl. - z rodziny zatwarowatych Sterculiaceae. To drzewa występujące w rejonach okołorównikowych Afryki, uprawiane w Ameryce Środkowej. Liście do 22 cm, skórzaste, o kształtach jajowato-lancetowatych. Kwiaty żółtawe, z czerwonym żyłkowaniem, zebrane w wiechowate kwiatostany. Owocem jest rozłupnia w kształcie gwiazdy, złożona z kilku mieszków. Zawierają po 3 do 5 nasion o nieregularnych kształtach. Długość od 30 do 45 mm, grubość od 20 do 30 mm. Łupina nasienna biaława do czerwonej. Nasiona, pozbawione łupiny nasiennej, stanowią surowiec zielarski - zarodek koli Colae embryo. Zarodki mają duże liścienie. Barwa czerwona do czarno-brązowej, na brzegach są ostrokanciaste i obłonione. Sproszkowane zarodki zawierają 1,2-2,5% kofeiny i 0,02% teobrominy, także olejek lotny i garbniki. Surowiec służy do produkcji wielu leków pobudzających, działa tu głównie kofeina. Często stanowi składnik proszków od bólu głowy.

Nasienie maku lekarskiego
Mak lekarski Papaver somniferum L., z rodziny makowatych Papaveraceae, jest rośliną roczną uprawianą głównie jako źródło alkaloidów, m.in. morfiny i kodeiny. Pozyskuje się je z niedojrzałych makówek lub słomy makowej. Mniej znanym surowcem zielarskim są nasiona maku służące do otrzymywania oleju makowego wykorzystywanego do sporządzania leków stosowanych zewnętrznie jako maści i mazidła. Nasiona maku są drobne o różnym zabarwieniu - od białych, przez najbardziej poszukiwane niebieskie, do prawie czarnych. Wielkość nasion mieści się w następujących granicach: długość 1-1,4 mm, szerokość 0,6-0,8 mm i grubość około 0,8 mm. Są one matowe, a ich powierzchnia posiada koncentrycznie ułożoną kwadratową rzeźbę. Zawierają do 50% oleju i tylko ślady alkaloidów.

prof. dr hab. Jan Kozłowski
mgr Elżbieta Bilińska, dr Waldemar Buchwald
- Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu

Piśmiennictwo:
Adamanis F., Pawełczyk E. Prace Komisji Nauk Farmaceutycznych 3,154/1951; Borkowski B. Zarys farmakognozji. PZWL, Wwa 1970; Brouwer W., Stahlin A. Handbuch der Samenkunde. DGLV-g GmbH, Frankturt am Main 1955; Ellert H. Badania własności fizykochemicznych i toksyczności oleju z nasion Datura stramonium L., wyekstrahowanego eterem naftowym [praca doktorska], Poznań 1948; Formanowiczowa H., Hołyńska M. Biuletyn Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin 1-2, 99/1976; Formanowiczowa H., Kozłowski J. Proc. Int. Seed Test. Ass., vol. 30, nr 3/1963; Kordana S., Załęcki R. „Agrochemia” 2, 4/1993; Muszyński J. Farmakognozja. PZWL, Wwa 1957; Nowiński M. Dzieje upraw i roślin leczniczych. PWRiL, Wwa 1980; Pawełczyk E. Pamiętniki PTF, Poznań 1952; Seńczuk W. Toksykologia współczesna. PZWL, Wwa 2005; Strzelecka H., Kowalski J. [red.] Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. PWN, Wwa 2000; Szczyglewska D., Kozłowski J. „Wiadomości Zielarskie”, z. 4 i 5/1989.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.