Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 2
Artykuły > Historia > Zarys historii lecznictwa empirycznego cz.2

Panacea Nr 1 (2), styczeń 2003 strony: 24-27


Zarys historii
lecznictwa
empirycznego

(cz. 2)
W średniowiecznej medycynie znaczenie miały zarówno właściwie dobrana dieta, higiena osobista, jak i stałe noszenie amuletów lub talizmanów, poparte zażegnywaniem, odczynianiem i jasnowidzeniem - w połączeniu z lekami ziołowymi i upustami krwi.

Wielkie postacie starożytności to Pitagoras (572-495 p.n.Chr.), genialny matematyk, myśliciel i lekarz, oraz Hipokrates (460-377 p.n.Chr.), autor świetnych dzieł medycznych, m.in. Corpus Hippocraticum, w którym przedstawił zasady fizjologii i patologii humoralnej. Pomimo rozwiniętej wówczas ochrony zdrowia, wielu nakazów i zakazów higieniczno-bytowych, starożytni żyli krótko, ginęli w licznych wojnach, na skutek kataklizmów, epidemii, okresowego niedożywienia etc.

W roku narodzin Chrystusa na całej kuli ziemskiej żyło 140-160 mln ludzi, czyli mniej więcej tyle, ile w dzisiejszej Brazylii, 45-krotnie mniej niż we współczesnym świecie.

Imperium rzymskie
Strona tytułowa 80 tomu dzieł Hipokratesa, wydanych po łacinie w Rzymie (1525). przejęło od starożytnych Egipcjan i Greków nie tylko dziedzictwo kultury i nauki, lecz także sztukę medyczną, znajomość leków naturalnych, zwłaszcza roślinnych. Znakomitymi przedstawicielami tej sztuki byli lekarze: Dioskurides (I w. p.n.Chr.), autor dzieła De materia medica, w którym opisał około 600 roślin i ich zastosowanie lecznicze, oraz Galen (129-199), autor licznych dzieł, zawierających opisy 473 roślin i sposoby ich przyrządzania, aktualne do naszych czasów!

na obszarze Mezopotamii
- czyli na wielkim terytorium pomiędzy rzekami Eufratem (2.700 km) i Tygrysem (1.950 km), wypływającymi z ośnieżonych gór Armenii i kończącymi swój bieg w Zatoce Perskiej. Powstały tam trzy państwa - Sumeria, Babilonia (Akadia) i Asyria - niemal w tym samym czasie co Egipt, rywalizujące ze sobą i osiągające szczyty rozwoju i ekspansji w różnych latach. Po osiedleniu się Sumerów w Mezopotamii powstawały najpierw miasta-państewka rządzone przez lokalnych władców, później zjednoczone. Podjęto dzieło zagospodarowania terenów międzyrzecza, zalewanego ustawicznie przez obie rzeki. Budowano kanały nawadniające, wały ochronne, przepompownie, sztuczne jeziora. Uzyskiwano dwukrotne plony w roku. Kraj bogacił się, rozwinęło się monumentalne budownictwo, wynaleziono sposoby liczenia, kalendarz oraz tablice gliniane do zapisywania zarządzeń, rachunków, podatków, receptur leków pismem obrazkowym, przekształconym później w pismo klinowe. Tablice gliniane po wypaleniu okazały się odporne na wilgotny klimat, częste powodzie, liczne insekty i mikroorganizmy. Stały się głównym świadectwem kultury i historii ludów Mezopotamii. Król Hammurabi (1728-1686 p.n.Chr.) rozszerzył terytorium państwa, ustanowił Babilon jego stolicą i wydał słynny Kodeks Hammurabiego, który miał otrzymać od boga słońca Szamasza. Był to zbiór 300 przepisów dotyczących postępowania procesowego, obowiązków urzędników, stosunków handlowych, praw rodzinnych, niewolnictwa, a także opłat za leczenie ludzi i zwierząt oraz kar za błędy lekarskie...

Strona tytułowa dzieła Dioskuridesa De materia medica, w łacińskim tłumaczeniu z r. 1529. Zaklęcia i anatomia
W owym czasie było w Mezopotamii niewielu lekarzy. Służyli oni władcom i ich otoczeniu. Historyczne przekazy wymieniają najbardziej zasłużonych:
Rabashamarduk, lekarz króla Nazimarutusza (1313-1288 p.n.Chr.) pisał do dostojnych chorych, a nawet do władców sąsiednich plemion, "listy lekarskie" na glinianych tabliczkach, z poradami leczenia chorób oczu, jelit, trądu, malarii i ospy. Mukallim, lekarz króla Salmanassadra I (1265-1235 p.n.Chr.), był specjalistą od chorób nerwowych. Nabunassir, lekarz królowej Naqia, żony asyryjskiego króla Sanheriba (704-681 p.n.Chr.), leczył też urzędników, służbę dworską, tancerzy i śpiewaków.
Arad-Nana, lekarz króla Asarhaddona (VII w. p.n.Chr.), umiał leczyć reumatyzm i rozpoznawać stan zapalny pochodzący od psujących się zębów, które zalecał usuwać. W pałacu asyryjskiego króla Assurbanipala (668-625 p.n.Chr.) w Niniwie archeolodzy odkryli bibliotekę złożoną z 20 tysięcy glinianych tablic, pokrytych pismem klinowym; wśród nich część o treści medycznej. Odczytano z nich, że wśród leczących i leczonych panowała przemożna wiara w uzdrawiającą moc bóstw i odpowiednich zaklęć, lęk przed złośliwymi demonami i przeświadczenie o konieczności składania ofiar. Są tam też jednak opisy anatomiczne, opisy różnych chorób oraz recepty wielu złożonych leków, sposoby ich przyrządzania i stosowania. Rzuciły one światło na poziom sztuki lekarskiej w Mezopotamii, co najmniej na przestrzeni dwóch tysiącleci. W porównaniu z medycyną staroegipską była ona zdecydowanie niższa, nie uwzględniała chirurgii i ginekologii, posługiwała się też mniejszą ilością leków ziołowych, pochodzących głównie z miejscowych zasobów. Brak jest informacji o leczeniu chorych w świątyniach przez kapłanów, co było powszechne w Egipcie. Uboga ludność była pozostawiona bez opieki lekarskiej. Potwierdza to grecki historyk Herodot, który w 450 r. p.n.Chr. był w Mezopotamii i zanotował, że lekarzy było mało a chorych wyprowadzano na rynek i tam przechodnie, w oparciu o osobiste doświadczenia, udzielali rad, jakie leki i sposoby trzeba stosować, na przykład w trądzie (benna), dżumie (mutan), epilepsji (sibta) i w innych chorobach.

Średniowiecze
Zbiór ziół i destylacja olejku eterycznego. Drzeworyt ze Strasburga (1505). charakteryzowało się niechętnym stosunkiem do dorobku naukowego i kulturalnego starożytności, traktowanej jako okres pogański, oraz dominacją uczuć religijnych i poczynań utrwalających chrześcijaństwo. Pomimo to panowało przekonanie, że przyczyną choroby mogą być nie tylko czynniki fizyczne, jak okaleczenia, złamania, nadmierny wysiłek, epidemie itp., ale również rzucane uroki i zaklęcia. Dlatego w zapobieganiu chorobom znaczenie miały zarówno właściwie dobrana dieta, higiena osobista, czystość w mieszkaniu, jak i noszenie amuletów lub talizmanów, poparte zażegnywaniem, odczynianiem i jasnowidzeniem - w połączeniu z lekami ziołowymi i upustami krwi.

Benedyktyni i inni
Znaczącą rolę w zwalczaniu złych nawyków i pomocy w sprawach zdrowotnych odegrały zakony. W roku 529 powstał zakon benedyktynów z siedzibą na Monte Cassino, którego zasługą było m.in. ratowanie od zagłady dawnych dzieł, także medycznych. Mnisi przepisywali odręcznie niektóre dzieła, tłumaczyli na język łaciński i zaopatrywali własnymi komentarzami. Ich pilność i pracowitość stały się przysłowiowe. Opactwo benedyktyńskie w Saint Gallen w Szwajcarii miało ogród z wieloma cennymi roślinami leczniczymi, warzywami i drzewami owocowymi - nie tylko na własny użytek, ale i dla podróżnych. Do Polski benedyktyni zostali sprowadzeni około 1045 r. i osadzeni w Tyńcu koło Krakowa, później w Łęczycy, Trzemesznie i na Pomorzu.

Benedyktyni przywieźli na ziemie polskie wiele roślin przedtem tu nie znanych, np. miętę, rozmaryn, szałwię, rutę, tymianek, hyzop, kolendrę, lubczyk i inne.

Sprowadzane później do Polski inne zakony zakładały apteki przyklasztorne, ogrody, przytułki i szpitale - np. we Wrocławiu, Jędrzejowie i Poznaniu - przeznaczone głównie dla ubogiej ludności.

Strona tytułowa łacińskiego wydania dzieł Galena (1562). Szkoła w Salerno
W IX wieku w Italii, w mieście Salerno, założono szkołę medyczną, w której wykładano w kilku językach wiedzę o lekach, głównie roślinnych, czerpaną z dawnych dzieł greckich, rzymskich i arabskich. Szkoła ta, edyktem cesarza Fryderyka II, została w r. 1224 przekształcona w uniwersytet ze studiami medycznymi. Wśród profesorów byli znakomici uczeni, m.in. Romuald Guarra, arcybiskup Palermo i lekarz Jean de Milan. Na uczelni tej opracowano książeczkę Regimem Sanitatis Scholae Salernitanae, dedykowaną powracającemu z wyprawy krzyżowej Ryszardowi Lwie Serce. Zawierała ona przepisy z zakresu higieny, dietetyki i stosowania roślin leczniczych, pisane poetyckim wierszem po łacinie. Popularność tego dziełka była ogromna, wznawiano je kilkakrotnie i tłumaczono na niemal wszystkie języki europejskie (także na język polski - 1775). Przez kilka wieków popularyzowało ono wiedzę o lekach roślinnych i ich praktycznym stosowaniu.

Św. Hildegarda i Albert Wielki
Wybitną postacią okresu średniowiecza była św. Hildegarda (1098-1179), przeorysza klasztoru benedyktynek w Bingen, później w Rupertsbergu, autorka szeregu dzieł religijnych oraz medycznych. Physica traktowała o roślinach, drzewach i minerałach oraz ich leczniczych zastosowaniach. Causae et curae zawierała rozważania medyczne i fizjologiczne oraz relacje między człowiekiem, określanym jako mikrokosmos, a wszechświatem jako makrokosmosem. Drugą wielką postacią był dominikanin Albert (1193-1280), któremu już współcześni nadali przydomek "wielki", uznając go za najwybitniejszy umysł tamtego okresu. Był tłumaczem i komentatorem dzieł Arystotelesa oraz autorem licznych rozpraw o tematyce przyrodniczej, zwłaszcza o roślinach leczniczych i ich zastosowaniu.

Orient
Wiryndarz w średniowiecznym klasztorze, tu uprawiano rośliny lecznicze dla klasztornej apteki. Okres wypraw krzyżowych (1096-1291) dla wyzwolenia od niewiernych grobu Chrystusa w Jerozolimie, dał możność zetknięcia się rycerstwa i duchowieństwa europejskiego z olśniewającym wschodnim przepychem Konstantynopola i z różnymi towarami oraz egzotycznymi roślinami leczniczymi i przyprawowymi, sprowadzanymi przez kupców arabskich z krajów wschodnioazjatyckich. Poznano wówczas m.in. kłącze rzewienia (Rheum), ekstrakt aloesowy, pieprz, goździki, kubebę, cynamon, gałkę muszkatołową, kadzidło i papier.

Zakon św. Jana Bożego
Pogarszający się stan zdrowia ludności w Europie, zwłaszcza chłopów pańszczyźnianych i miejskiej biedoty, skłonił Portugalczyka Jana Ciudad (1495-1550) do założenia zakonu szpitalnego św. Jana Bożego (sprowadzonego do Krakowa, w r. 1609). Zakonnicy, zwani bonifratrami, nie tylko opiekowali się chorymi, zakładając i prowadząc szpitale, przychodnie i domy opieki, ale mieli też osiągnięcia w zakresie sztuki i techniki medycznej. Posługiwali się lekami naturalnymi, głównie ziołami i preparatami roślinnymi, wytwarzanymi we własnych aptekach. O zakonie tym papież Jan XXIII powiedział:

Bonifratrzy wyprzedzili o przeszło 400 lat ekumeniczną ideę Soboru Watykańskiego II, opiekując się wszystkimi - bez względu na pochodzenie, religię czy przekonania. Swoją obecnością, cierpliwością i miłością czynili wiarygodną wiarę w Chrystusa i w ojcostwo Boga, otwierali nowe perspektywy dla niesienia w obecnym świecie pomocy duchowej nie tylko chorym, lecz również lekarzom i personelowi w szpitalach.

doc. dr hab. farm. Aleksander Ożarowski

doc. dr hab. farm. Aleksander Ożarowski doc. dr hab. farm. Aleksander Ożarowski (*1916)
- autor licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych, patentów, dokumentacji technologicznych, książek (m.in. Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Farmakodynamika surowców roślinnych, Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy). Członek honorowy Polskiego Komitetu Zielarskiego.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.