Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 8
Artykuły > Nowości > Cząber ogrodowy – nowe właściwości w świetle aktualnych doniesień

Panacea Nr 2 (19), kwiecień - czerwiec 2007 strony: 18-19

Cząber ogrodowy
- nowe właściwości w świetle aktualnych doniesień

Wykazano, że cząber ogrodowy posiada właściwości przeciwbakteryjne, przeciwgrzybowe, przeciwzapalne, przeciwbiegunkowe, przeciwbólowe i antyoksydacyjne.

Cząber ogrodowy Satureja hortensis L. jest powszechnie znaną i cenioną rośliną przyprawową. Jego właściwości lecznicze, mimo iż znane równie długo jak aromatyczne, wciąż są przedmiotem prac badawczych. Wyniki badań ostatnich lat dowodzą wielokierunkowego działania tej rośliny; co szczególnie ważne, podejmują próby wyjaśnienia, które składniki są odpowiedzialne za aktywność surowca.
Cząber ogrodowy jest aromatyczną rośliną z rodziny Lamiaceae (syn. Labiatae, jasnotowate, wargowe), roczną lub ozimą, dorastającą do 25-30 cm. Posiada silnie rozgałęzioną łodygę, często fioletowo nabiegłą i pokrytą krótkimi włoskami. Liście ustawione są naprzeciwlegle, łopatkowate lub lancetowate, do 3 cm długości i 3-4 mm szerokości, całobrzegie, gruczołowo punktowane. Roślina wytwarza drobne kwiaty 5-krotne; korona o krótkiej rurce zrosłopłatkowa, dwuwargowa, biała lub różowa z czerwonymi plamkami na szyjce, kielich dzwonkowaty o pięciu ząbkach. Kwiaty zebrane są w jednostronnych szczytowych kłosach pozornych, zbudowanych z niby-okółków. Owocem jest rozłupnia rozpadająca się na cztery szarobrunatne, jajowate rozłupki.
Pierwotny obszar występowania S. hortensis to prawdopodobnie wschodnie rejony Morza Śródziemnego oraz tereny nad Morzem Czarnym. Uprawiany był od dawna i obecnie zadomowiony jest na pozostałych obszarach wokół Morza Śródziemnego, w Europie Środkowej, Azji zachodniej i południowej, także w Ameryce Północnej i w Afryce południowej.

Rzymianie
docenili jego zalety (w starożytnej Grecji był mało rozpowszechniony). Cząber ogrodowy opisywany był przez Owidiusza (43 r. p.n.e. - 17 r. n.e.), Kolumellę (I w. n.e.) i Pliniusza Starszego (I w. n.e.). Hipokrates zaklasyfikował cząber jako surowiec rozwalniający i wykrztuśny, a Dioskurides jako skuteczne lekarstwo na choroby płuc, żołądka i pęcherza. Główne zastosowanie znalazł cząber w kuchni, co sugeruje nazwa wywodzona od łacińskiego sáturo (nasycam, wypełniam), odnosząca się do właściwości poprawiających smak i strawność potraw przyprawianych cząbrem.
W średniowiecznej Europie rozpowszechniany był poprzez klasztory jako lek i przyprawa kuchenna. O znaczeniu tego surowca świadczy dwukrotne umieszczenie go w planie ogrodu opactwa Sankt Gallen z około 812 r., w warzywniku i ogrodzie ziołowym. W okresie odrodzenia doceniano właściwości cząbru uśmierzające bóle głowy i przewodu pokarmowego, zwalczające pasożyty jelit, leczące upławy oraz sklerozy. Później stosowany był głównie jako przyprawa, ze względu na korzenno-aromatyczny zapach i mocny pieprzny smak. Skutecznie zastępował droższy pieprz. Obecnie cząber stosuje się jako składnik pieprzu ziołowego oraz przyprawę do potraw z roślin strączkowych, głównie fasoli, co znalazło odzwierciedlenie w niemieckiej nazwie tej rośliny - Bohnenkraut.

Olejek eteryczny
jest najlepiej poznanym zespołem związków czynnych części nadziemnych rośliny. Do głównych składników olejku należą proste fenole: tymol i karwakrol, których zawartość w olejku jest zwykle podobna i wynosi około 29% dla tymolu i 27% dla karwakrolu. Pozostałe z wymienianych składników to monoterpeny monocykliczne, jak:
γ-terpinen (ok. 23%) i p-cymen (ok. 10%). Obecność w olejku eterycznym składników o charakterze fenoli może sugerować aktywność przeciwbakteryjną. Według doniesień piśmiennictwa, olejek eteryczny uzyskany z hodowli in vitro cząbru ogrodowego wykazywał działanie przeciwdrobnoustrojowe wobec 23 szczepów bakterii, m.in. Bacillus cereus, Bacillus subtilis, Klebsiella pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa, P. fluorescens, Streptococcus pneumoniae, Salmonella enteritidis, Enterococcus faecalis i 15 gatunków grzybów chorobotwórczych, np. Candida albicans, Aspergillus flavus, Trichophyton rubrum, T. mentagrophyles. Wyciąg metanolowy z ziela cząbru wykazywał aktywność przeciwbakteryjną tylko wobec 5 szczepów bakteryjnych: Bacillus subtilis, Enterococcus faecalis, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella enteritidis, Streptococcus pyogenes. Działanie przeciwbakteryjne zaobserwowano także dla wyciągu heksanowego z ziela cząbru, zawierającego lipofilne, lotne składniki surowca, ale wyłącznie wobec przedstawicieli rodzaju Bacillus (B. amyloliquefaciens, B. megaterium, B. sphaericus).
W literaturze spotyka się doniesienia także na temat innych niż przeciwdrobnoustrojowe działań olejku eterycznego. Według autorów irańskich, olejek z cząbru ogrodowego wykazywał działanie rozkurczające w badaniu nad izolowanym jelitem szczurzym. Obserwowany efekt był porównywalny z dicyklominą (lek rozkurczający niezarejestrowany w Polsce). U myszy z biegunką wywołaną doświadczalnie przez podanie oleju rycynowego, zaobserwowano działanie przeciwbiegunkowe olejku w dawce 0,1 ml/100 g masy ciała.
Zaobserwowano także działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe u myszy. Olejek podawany per os w dawce 200 mg/kg masy ciała wykazywał aktywność przeciwbólową w testach z zastosowaniem kwasu octowego i formaliny, a także zmniejszał obrzęk łapy spowodowany podaniem karagenu. Oprócz lotnych związków wchodzących w skład olejku eterycznego, ziele cząbru ogrodowego zawiera także nielotne substancje o charakterze fenolowym. Doniesienia literaturowe tej grupy związków są skąpe i fragmentaryczne. Większość publikacji ogranicza się do podania ogólnej zawartości fenoli i skupia się na działaniu biologicznym wyciągów z ziela cząbru.

Przeciwutleniający
Na fali zwiększającego się ostatnio zainteresowania naturalnymi przeciwutleniaczami, przebadano pod tym kątem również wyciągi z S. hortensis. Zespół greckich autorów analizował między innymi cząber ogrodowy jako źródło związków fenolowych o właściwościach przeciwutleniających. Przebadano właściwości antyoksydacyjne oraz całkowitą zawartość związków fenolowych w wyciągach etanolowych i acetonowych. Dowiedziono, że wyciągi etanolowe posiadają najwyższą zdolność do zmiatania wolnych rodników i że jest ona nieliniowo zależna od całkowitej zawartości związków fenolowych. W wyniku badań chromatograficznych (TLC) ustalono, że głównym związkiem fenolowym jest kwas rozmarynowy - ester kwasu kawowego i α-hydroksy-dihydrokawowego stwierdzono również śladowe ilości kwasu kawowego. Ustalono, że zdolność do zmiatania wolnych rodników związana jest z wysoką zawartością kwasu rozmarynowego w badanych wyciągach. Stosując techniki spektralne, stwierdzono obecność luteoliny i apigeniny w wyciągach acetonowych. Jednak oznaczenie ilościowe metodą HPLC nie było możliwe ze względu na nieznaczną (poniżej progu wykrywalności) zawartość tych flawonoidów. W związku z tym stwierdzono, że flawonoidy mają niewielki wpływ na przeciwutleniające właściwości badanych wyciągów. Do podobnych wniosków w zakresie aktywności antyoksydacyjnej doprowadziły badania prowadzone na innych modelach doświadczalnych.
Z przytoczonych doniesień piśmiennictwa wyłania się obraz surowca o wielostronnym działaniu. Badania in vitro i z wykorzystaniem zwierząt doświadczalnych, dostarczają obiecujących wyników. Wykazano, że ziele S. hortensis posiada właściwości przeciwbakteryjne, przeciwgrzybowe, przeciwzapalne, przeciwbiegunkowe, przeciwbólowe i antyoksydacyjne. Częściowo już znana lub przewidywana aktywność biologiczna niektórych znanych składników cząbru ogrodowego pozwala na podjęcie dalszych badań nad aktywnością i możliwościami wykorzystania w lecznictwie surowca pozyskiwanego z tej rośliny.

dr n. biol. Maciej Balcerek, dr n. farm. Daniel Modnicki

Dr n. biol. Maciej Balcerek jest absolwentem Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi UMK w Toruniu. Pracę doktorską (2002) poświęcił fizjologii i genetyce kwitnienia. Obecnie pracuje jako adiunkt w Katedrze i Zakładzie Farmakognozji Collegium Medicum w Bygdoszczy UMK. Zainteresowania zawodowe: aktywność farmakologiczna i biologia roślin wykorzystywanych w lecznictwie i kosmetyce.

Dr n. farm. Daniel Modnicki jest absolwentem Wydziału Farmaceutycznego Akademii Medycznej w Łodzi (obecnie Uniwersytet Medyczny w Łodzi). Jego praca doktorska (2005) dotyczyła badań fitochemicznych kocimiętki cytrynowej. Aktualnie jest adiunktem w Katedrze i Zakładzie Farmakognozji Collegium Medicum w Bydgoszczy UMK. Zainteresowania zawodowe: chemia związków naturalnych pochodzenia roślinnego, surowce roślinne wykorzystywane w kosmetyce i dietetyce.

Piśmiennictwo:
Dorman H.J.D., Hiltunen R. Fe(III) reductive and free radical-scavenging properties of summer savory (Satureja hortensis L.) extract and subfractions, Food Chemistry, 88, 2004, 193-199; Exarchou V., Nenadis N., Tsimidou M., Gerothanassis I.P., Troganis A., Boskou D. Antioxidant activities and phenolic composition of extracts from Greek oregano,Greek sage, and summer savory., J Agric Food Chem. 50, 2002, 5294-5299; Gulluce M., Sokmen M., Daferera D., Agar G., Ozkan H., Kartal N., Polissiou M., Sokmen A., Sahin F. In vitro antibacterial, antifungal, and antioxidant activities of the essential oil and methanol extracts of herbal parts and callus cultures of Satureja hortensis L., J Agric Food Chem. 51, 2003, 3958-3965; Hajhashemi V., Ghannadi A., Pezeshkian S.K. Antinociceptive and anti-inflammatory effects of Satureja hortensis L. extracts and essential oil., J Ethnopharmacol. 82, 2002, 83-87; Hajhashemi V., Sadraei H., Ghannadi A.R., Mohseni M. Antispasmodic and anti-diarrhoeal effect of Satureja hortensis L. essential oil, J Ethnopharmacol. 71, 2000, 187-192; Kawałko M. J. Historie ziołowe. KAW, Lublin 1986; Nowiński M. Dzieje upraw i roślin leczniczych. PWRiL, Wwa 1980; Podbielkowski Z. Rośliny użytkowe. WSiP, Wwa 1992; Podbielkowski Z. Słownik roślin użytkowych. PWRiL, Wwa 1985; Rejewski M. Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Przewodnik botaniczny. KiW, Warszawa, 1996; Rejewski M. Rośliny przyprawowe i używki roślinne. PWRiL, Wwa 1992; Sahin F., Karaman I., Gulluce M., Ogutcu H., Sengul M., Adiguzel A., Ozturk S., Kotan R. Evaluation of antimicrobial activities of Satureja hortensis L., J Ethnopharmacol. 87, 2003, 61-65; [red.] Szweykowska A., Szweykowski J. Słownik botaniczny. Wiedza Powszechna, Wwa 1993.



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Polifenole rośli...
Kora dębu i dęb...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.