Home Szukaj Regulamin Kontakt
Menu główne
Strona główna
Prenumerata
Regulamin
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Suplementy diety
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 5
Artykuły > Historia > Zielnik Elizabeth Blackwell

Panacea Nr 4 (21), październik - grudzień 2007 strony: 32-34

Zielnik Elizabeth Blackwell
Okoliczności powstania tego zielnika, a także biografie Elizabeth Blackwell i jej męża Aleksandra, mogłyby posłużyć za materiał do romantyczno-awanturniczej powieści.


Elizabeth Blackwell ok. 1737.
Rys. Leszek Oprzadek
- na podstawie druku
z British Museum.

Elizabeth Blackwell urodziła się w bogatej rodzinie Blachrie w Aberdeen (Szkocja). Jej ojciec, kupiec William Blachrie, zbił majątek na handlu materiałami pończoszniczymi. Data urodzin Elizabeth nie jest pewna. Jedni podają rok 1700, inni 1707 lub 1713. Druga z tych dat wydaje się najbardziej prawdopodobna. Jako panna z dobrego domu, Elizabeth odebrała staranne wykształcenie, obejmujące w tamtych czasach m.in. lekcje rysunku i malarstwa, muzyki i języków obcych.

Aleksander Blackwell (1709-47) był dalekim kuzynem Elizabeth, też z Aberdeen. Jego ojciec, Thomas Blackwell, był profesorem i rektorem Marischal College, protestanckiej alternatywy katolickiego King`s College, zaś brat Thomas tam profesorem greki. Aleksander był studentem Marischal College w latach 1722-26, potem jednak okazało się, że odziedziczył po dziadku niezależny, awanturniczy charakter, którego pierwszym przejawem było porzucenie studiów i potajemny ślub z Elizabeth Blachrie (ok. 1728), wreszcie ucieczka młodej pary do Londynu. Wkrótce po tym młodzi małżonkowie wyjechali do Lejdy. Aleksander miał tam studiować medycynę, ale nie ma co do tego pewności. Jest natomiast prawdopodobne, że jakąś, raczej nielegalną, działalność medyczną w Lejdzie prowadził i że z tego właśnie powodu musiał stamtad wyjechać. Wskazują na to późniejsze, nieudane próby podawania się za lekarza w Szwecji. W drodze powrotnej z Lejdy, w Hadze, Aleksander zawarł znajomość ze szwedzkim ambasadorem, co miało duże znaczenie w kontekście późniejszych wydarzeń w jego życiu.

Dla chleba
Z Edynburga Elizabeth i Aleksander pojechali do Londynu. Tam Aleksander pracował jako korektor dla znanego wydawcy, Williama Wilkinsa. W 1730 r. otworzył własną drukarnię. Spotkał się ze zdecydowaną akcją ze strony konkurencji, która oskarżyła go o to, że podjął się działalności drukarskiej bez przygotowania zawodowego. Działania te spowodowały, że Aleksander popadł w długi i został skazany na 2 lata w więzieniu Highgate, pozostawiając Elizabeth z córką bez środków do życia. Elizabeth postanowiła wykorzystać swój talent do rysowania, by zarobić na życie i na spłacenie długów męża. Wybór padł na rośliny lecznicze. Przed przystąpieniem do pracy Elizabeth wykonała kilka rysunków ziół, które wraz z opisami ich właściwości leczniczych pokazała Hansowi Sloane i Richardowi Mead. Sir Hans Sloane był znanym londyńskim lekarzem i kolekcjonerem, którego zbiory, książkowe i inne, związane z historią naturalną, stały się zaczątkiem The British Museum. Richard Mead też był znanym londyńskim lekarzem, kolekcjonerem dzieł sztuki i właścicielem wspaniałej biblioteki. Prace Elizabeth Blackwell zrobiły na obu panach duże wrażenie, a ich publicznie wyrażona zachęta do ich kontynuowania stała się dla Elizabeth cenną rekomendacją. Uzyskawszy podobną zachętę z Brytyjskiego Towarzystwa Aptekarskiego, Elizabeth zamieszkała niedaleko Ogrodu Botanicznego w Chelsea i rozpoczęła pracę nad zielnikiem. Rysowała z natury rosnące tam rośliny lecznicze, grawerowała ich wizerunki na miedzianych płytach, a odbitki kolorowała wodnymi farbami. Odsiadujący wyrok mąż opracowywał w więzieniu naukową nomenklaturę roślin, w tym obcojęzyczne synonimy, a także opisy ich właściwości leczniczych. Również te opisy Elizabeth grawerowała na miedzianych płytach. Dużą pomoc otrzymała od Isaaca Randa, członka Brytyjskiego Towarzystwa Aptekarskiego, zatrudnionego w ogrodzie jako "prefekt ogrodu" i demonstrator roślin. Dostarczał Elizabeth prosto z ogrodu świeże okazy roślin i kwiatów.

A Curious Herbal
Swój zielnik Elizabeth Blackwell opublikowała w latach 1737-39, w partiach po cztery ryciny plus jedna strona opisów właściwości leczniczych. Każda kolejna partia, publikowana raz na tydzień, spotykała się z pochwałami londyńskich lekarzy i aptekarzy, także prezesa i członków zarządu Królewskiej Szkoły Medycznej (Royal College of Physicians), którzy napisali dla autorki aprobację (rekomendację). W formie książkowej A Curious Herbal został wydany w dwóch tomach, z których każdy zawierał 250 rycin. Informacja o ukazaniu się pierwszego tomu Zielnika została zamieszczona w Gentleman`s Magazine w lipcu 1737 r. Tom drugi ukazał się w 1739 r. W tym samym okresie Elizabeth straciła troje swoich dzieci: Williama (1736), Christiana (1738) i Anne (1738)... Obok strony tytułowej wydawca, John Nourse, zamieścił wspomnianą aprobację prezydenta Królewskiej Szkoły Medycznej, Thomasa Pelleta i czterech tzw. cenzorów, czyli pozostałych członków jej zarządu. Nad aprobacją umieścił rycinę przedstawiającą pośrodku godło Royal College of Physicians, po bokach postacie Teofrasta i Dioskoridesa - starożytne autorytety w dziedzinie botaniki lekarskiej. Wokół godła widnieje grecka inskrypcja: Medycyna kwitnie razem z ziołami, a na zwoju poniżej widać greckie motto: Zioła są rękami Boga.

Mak polny. Papaver rubrum. Pierwsza w Zielniku grupa opisów, wsród nich opis do maku polnego (Red Wild or Corn Poppy): Roslina ta osiaga wysokosc dwóch stóp (ok. 60 cm), ma bladozielone liscie i szkarłatne kwiaty. Rosnie na wiekszosci pól, na których uprawia sie zboza. Kwitnie w czerwcu i w lipcu. Kwiat tego maku ma własciwosci chłodzace oraz wspomagajace zasypianie i jest czesto stosowany w goraczkach wywołanych zapaleniem. W lecznictwie stosuje sie prosty destylat, syrop, preparat sporzadzony z kwiatów oraz nalewke. Nazwy łacinskie: Papaver rubrum, erraticum, rhoeas. Nazwy hiszpanskie: Amapollis lub papoulla. Nazwa włoska: Papavero salvaticho. Nazwy francuskie: Pavot sauvage lub confanons. Nazwy niemieckie: Clapper Rosen lub Corn Rosen. Nazwa holenderska: Rooden huel.
Strona tytułowa pierwszego ksiazkowego wydania Zielnika (Londyn 1737).




Aprobacja dla Zielnika, wraz z rycina przedstawiajaca godło Royal College of Physicians oraz postacie Teofrasta i Dioskoridesa.

Strona tytułowa i obok strona
(fachowa nazwa) III tomu
łacinsko-niemieckiego
wydania Zielnika
(Norymberga 1757).
Biblioteka Muzeum
Farmacji UJ.

Sława
A Curious Herbal okazał się wydawniczym sukcesem, a uzyskane pieniądze umożliwiły Elizabeth spłacenie długów męża i uwolnienie go z więzienia. W następnych latach Blackwellowie zawarli z wydawcą kilka związanych z zielnikiem transakcji. Kolejne angielskie wydania A Curious Herbal ukazały się w latach 1751 i 1782. To drugie już po śmierci autorki. Również w tych wydaniach zamieszczane zostały pochwały sławnych botaników, lekarzy i aptekarzy, a także podziękowania za ich uwagi, które okazały się pomocne podczas prac redakcyjnych. W 1747 r. w Norymberdze ukazał się pierwszy tom niemiecko-łacińskiego wydania zielnika Elizabeth Blackwell, zatytułowanego Herbarium Blackwellianum emendatum et auctum (Zielnik [Elizabeth] Blackwell poprawiony i powiększony. Jego redaktorem był norymberski lekarz Christoph Jacob Trew. Kolejne tomy ukazywały się w ciągu kolejnych 26 lat. W sumie było ich sześć. Ostatni, zatytułowany Herbarii Blackwelliani auctarium (Dodatki do Zielnika Blackwell), zawierał nowe tablice, przedstawiające rośliny ozdobne i trujące. Autorami znacznie obszerniejszych niż w angielskim wydaniu opisów roślin byli Christoph Jacob Trew i Christian Gottlieb Ludwig, którzy zastosowali nową wówczas nomenklaturę roślin, wprowadzoną do nauki przez Karola Linneusza. Nowe podpisy pod roślinami, a także inne elementy graficzne tej publikacji, opracował norymberski malarz i miedziorytnik Nikolaus Eisenberger. Tomy III i IV, wydane w latach 1757 i 1760, przechowuje w swoich zbiorach krakowskie Muzeum Farmacji. Źródłem sukcesu Zielnika był nie tyle brak tego rodzaju literatury na angielskim rynku księgarskim, co raczej fakt, że inne prace nie były ilustrowane. Także, oczywiście, pochlebne opinie lekarzy i aptekarzy, z jakimi spotykały się publikowane co tydzień partie Zielnika. Nie bez znaczenia była też rekomendacja, jaką Elizabeth otrzymała ze strony Sir Hansa Sloane`a, który poza wszystkim był też zainteresowany, aby przywiezione przez niego z Jamajki rośliny lecznicze znalazły się w jakimś dziele botanicznym, dzięki czemu miałyby szansę naukowej weryfikacji.

Nieszczęście
Po wyjściu na wolność Aleksander Blackwell został zaangażowany przez Jamesa Brydgesa, księcia Chandos, który właśnie budował swój pałac w Canons (obecnie Middlesex), na stanowisko zarządcy do spraw rolnictwa i ogrodnictwa. Właśnie w tym czasie napisał swoją rozprawkę Nowa metoda uzdatniania zimnej, wilgotnej i kleistej gleby. Nieszczęście przyszło nagle i znowu za sprawa Aleksandra. Być może znowu były to długi. Jedna z ówczesnych gazet napisała, że Aleksander otrzymał od księcia Chandos "dymisję, z powodu której nie mógł już liczyć na żadne zatrudnienie". Korzystając z zawartej wcześniej w Hadze znajomości z ambasadorem szwedzkim, Aleksander wyjechał do Szwecji, pozostawiając w Londynie żonę i dziecko. W Szwecji podawał się za lekarza i przez pewien czas wypisywał recepty dla króla Fryderyka! Kiedy wyszło na jaw, że nie ma żadnych uprawnień, zajął się sprawami rolniczymi. W 1745 r. opublikował An essay on the Improvement of Swedish Agriculture (Esej o podniesieniu poziomu szwedzkiego rolnictwa), dzięki czemu otrzymał kierownictwo wzorcowego gospodarstwa rolnego w Allestad, które jednak zaniedbał, czym spowodował, że dwór szwedzki stracił do niego zaufanie. Najgorsze miało jednak dopiero nastąpić. Aleksander uwikłał się w polityczny spisek przeciwko królowi, mający na celu osadzenie na szwedzkim tronie angielskiego księcia Cumberland. Spisek został wykryty i Blackwell za zdradę króla został skazany na śmierć! Wyrok wykonano 9 sierpnia 1747 r. Podobnie jak w innych dramatycznych chwilach swojego życia, również i teraz Aleksandra nie opuściła ochota do żartów... Kładąc głowę pod topór, przeprosił kata i zebrane przy egzekucji osoby, że być może ułożył głowę na pniu nie na ten bok co trzeba, ale znalazł się w takiej sytuacji po raz pierwszy i nie wie, który bok jest właściwy. W tym czasie Elizabeth, niczego nieświadoma, płynęła do Szwecji z nadzieją, że po tylu licznych rozstaniach już na stałe pozostanie z mężem...

Jedna ze stron w III tomie norymberskiego (łacinsko-niemieckiego) wydania Zielnika Elizabeth Blackwell, przedstawiajaca sasafras.

dr hab. Zbigniew Bela
- dyrektor Muzeum Farmacji UJ w Krakowie



Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Ruszczyk kolczast...
Reumatoidalne zap...
Selen - pierwiast...
Lucerna - niedoce...
Nadciśnienie tę...
Propolis, mleczko...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Wąkrota azjatyck...
Kora dębu i dęb...
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Zioła dla niemow...
Rumianek
Reklama
IWLF Labofarm Centrum Fitoterapii Panacea na poczcie
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2019 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.