Home Rejestracja Szukaj Kontakt

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu swiadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczacych cookies oznacza, że beda one zamieszczane w Państwa urzadzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień przechowywania i uzyskiwania dostępu do cookies przy pomocy ustawień przegladarki lub urzadzenia końcowego, z których Państwo korzystacie. X

Menu główne
Strona główna
Logowanie
Księga gości
Rekomenduj nas
Prenumerata
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 3
Artykuły > Nutraceutyki > Palczatka cytrynowa - trawa o wielu zaletach

Panacea Nr 2 (55), kwiecień - lipiec 2016 strony: 24-26

Palczatka cytrynowa
- trawa o wielu zaletach

Palczatka cytrynowa jest powszechnie jako trawa cytrynowa lub cytryniec. Cymbopogon citratus to naukowa nazwa gatunku. Cymbopogon pochodzi z greki: kymbe - pływać i pogon - broda. To oryginalne zestawienie słów odnosi się do charakterystycznego kwiatostanu rośliny - kłosów zebranych w wiechy, przypominających ruchliwą, "pływającą" brodę. Łacińskie citratus informuje, że roślina, jej liście, wydzielają cytrynowy zapach. Podobnym zapachem charakteryzują się niektóre inne palczatki z rodzaju Cymbopogon, np. palczatka pogięta C. flexuosus i palczatka szczetna C. nardus, które też bywają nazywane trawami cytrynowymi.
Palczatka jest rośliną wieloletnią, typową dla klimatu tropikalnego i subtropikalnego, ale może rosnąć też w temperaturach umiarkowanych. Nie jest odporna na temperatury ujemne. Gatunek pochodzi prawdopodobnie z obszaru indomalajskiego. Obecnie jest to roślina znana przede wszystkim z uprawy, m.in. na półwyspach Indyjskim i Malajskim, w Chinach, Birmie, na Cejlonie, Madagaskarze, w Indonezji, na Antylach, w rejonie śródziemnomorskim, w zachodniej Afryce, w Ameryce Płdn. i Środkowej, na Karaibach oraz w południowych stanach USA. Liście palczatki cytrynowej mają długość około metra, są równowąskie (szerokości 1,3-2,5 cm), brzegiem szorstkie, silnie, równolegle żeberkowane, z wystającym środkowym nerwem. Wyrastają z rozdętych u podstawy, białawych pochew liściowych. Tworzą okazałe kępy, rozłożyste na szerokość do około 1,2 m, o wysokości do 1,5-1,8 m. Wiechowate kwiatostany w uprawach palczatki rozwijają się dość rzadko.

Olejkodajna
Palczatka cytrynowa należy do roślin olejkodajnych i m.in. dla olejku jest uprawiana. Z 1 ha uzyskuje się około 100-110 kg olejku. Poza olejkiem wykorzystuje się głównie nadziemną część rośliny - świeże bądź wysuszone i rozdrobnione liście, jak też dolne, "bulwiaste" części, z których liście wyrastają. Właściwości palczatki związane są z występowaniem w roślinie wielu składników odżywczych i aktywnych biologicznie.

Bogaty skład chemiczny
Wysuszona palczatka cytrynowa zawiera 94,3% suchej masy. Spośród podstawowych składników odżywczych występują w niej głównie węglowodany (55%), zawartość białka i tłuszczu jest stosunkowo niewielka (4,56% i 5,10%). Roślina jest zasobna w cenny błonnik (około 9,3% w wysuszonym materiale) i związki mineralne (20% popiołu w suchej masie). Palczatka cytrynowa to bogate źródło cynku, zawiera też fosfor, magnez, potas, sód, wapń, żelazo, selen i mangan. W liściach stwierdzono obecność zróżnicowanych ilości witamin A, C i E oraz ryboflawiny (B2), niacyny (B3), pirydoksyny (B6) i folacyny (B11). Biologicznie aktywne fitoskładniki to olejek eteryczny oraz fenole, flawonoidy, taniny, alkaloidy, saponiny, steroidy i antrachinon. Wśród związków fenolowych zidentyfikowano m.in. katechol, kwas chlorogenowy, kwas kawowy, hydrochinon, a wśród flawonoidów - luteolinę i jej glikozydy, orientynę, izoorientynę, kwercetynę, kemferol, apigeninę. Obecność fenoli i flawonoidów zasługuje na uwagę, gdyż obok witamin C, A i E zaliczane są do silnych antyoksydantów. Stwierdzono, że koncentracja fenoli i flawonoidów jest wyższa w wysuszonych liściach palczatki cytrynowej (1325 i 725 mg%) niż w świeżych (519 i 415 mg%).

Olejek lemongrasowy
Należy do podstawowych, bioaktywnych składników palczatki cytrynowej. Jego zawartość w świeżych liściach wynosi przeciętnie 0,2-0,5%, wydajność olejku z wysuszonych liści sięga 0,75-1,5%, w zależności od metody destylacji. Olejek lemongrasowy wyróżnia się wysoką zawartością cytralu, który nadaje charakterystyczny aromat i uważany jest za składnik decydujący o jakości trawy cytrynowej. W niektórych odmianach palczatki zawartość cytralu w olejku wynosi 75-88%. Cytral to mieszanina monoterpenowych aldehydów: geranialu (a-cytral) i neralu (b-cytral), których zawartość zwykle mieści się w przedziale 40-62% i 25-38%. Poza cytralem, do zasadniczych składników olejku zalicza się myrcen, występują też nerol, geraniol, citronelal, terpinolen, octan geranylu, linalol, pinen, cymen i inne. Badania wykazały, że w 100 ml olejku lemongrasowego występuje wysoka zawartość (149-184 mg) związków fenolowych, które kształtują jego aktywność antyoksydacyjną. Skład chemiczny palczatki i samego olejku lemongrasowego może się różnić pod względem rodzaju substancji i ich stężenia, w zależności od pochodzenia geograficznego i klimatycznych warunków wzrostu roślin, także sposobu suszenia liści. Więcej cytralu zawierały liście suszone naturalnie w cieniu niż suszone naturalnie na słońcu lub za pomocą ogrzewania w suszarkach.

Kosmetyk
Przemysł wykorzystuje głównie olejek palczatki cytrynowej, ze względu na jego zapachowe oraz łagodzące i odkażające właściwości. Olejek lemongrasowy jest stosowany w produkcji perfum, mydeł, detergentów i kremów, także dezodorantów, antyperspirantów oraz soli i żeli do kąpieli. Przypisuje się mu skuteczną pielęgnację cery. Doskonale nadaje się do stosowania na zwiotczałą skórę (np. po schudnięciu), może być wykorzystywany w preparatach do oczyszczania cery trądzikowej.

Przyprawa
Trawa cytrynowa jest charakterystyczna dla kuchni azjatyckiej, afrykańskiej i południowoamerykańskiej. Do celów kulinarnych wykorzystuje się głównie liście i dolną, bulwiastą część, z której liście wyrastają i która jest najbardziej aromatyczna. Palczatka nadaje potrawom cytrynową woń, z nutą imbiru. Może być stosowana jako świeża, suszona, mrożona i marynowana. Suszone liście służą do sporządzania herbat, mogą też stanowić środek aromatyzujący herbaty z innych surowców. Jest doskonałym dodatkiem zarówno do sałatek i deserów, jak i dań pikantnych z mięsa (drób, wieprzowina), owoców morza i warzyw. Dobrze komponuje się z mleczkiem kokosowym, szczególnie w połączeniu z mięsem drobiu i owocami morza. Łodygi wykorzystuje się jako składnik aromatycznych marynat. Liście lub proszek, rzucone na żarzący się węgiel drzewny, doskonale aromatyzują potrawy z rusztu. W kuchni i przemyśle spożywczym ma zastosowanie także olejek lemongrasowy, jako aromatyczna przyprawa likierów, kompotów, ciast i słodyczy oraz napojów.

Lek
W medycynie ludowej palczatka cytrynowa stosowana jest jako ziołowy lek o szerokim spektrum działania - na grypę, zapalenie płuc, gorączkę, reumatyzm, malarię, cukrzycę, nadciśnienie, choroby skóry, zaburzenia pokarmowo-jelitowe, bóle mięśni i brzucha, biegunkę i zaparcia, zapalenia gardła i jamy ustnej, problemy sercowo- naczyniowe, także jako środek diuretyczny, przeciwzapalny i wykazujący działanie wyciszające, uspokajające, relaksujące. Etnofarmakologia palczatki jest zróżnicowana: w Argentynie wywar z liści zalecany jest na obolałe gardło i na wymioty. W Brazylii herbata z suszonych liści, zwana abafado, jest stosowana jako środek przeciwskurczowy, przeciwbólowy, przeciwzapalny, przeciwgorączkowy, napotny, uspokajający i nasenny. Również w Egipcie napar z suszonych liści polecany jest do picia jako środek przeciwskurczowy, moczopędny i napotny. Na Kubie ekstrakt z suszonych liści, sporządzony za pomocą gorącej wody, polecany jest do picia w reumatyzmie i przeziębieniu. W Minnesocie tamtejsza społeczność stosuje ekstrakt wodny z wewnętrznej części rośliny (dolnej, bulwiastej) do okładów przyspieszających gojenie ran i złamań kości. W Tajlandii świeże wnętrze rośliny wykorzystywane jest do inhalacji, a ekstrakt wodny z suszonego wnętrza jako napój przy zaburzeniach żołądkowych, ekstrakt z suszonych korzeni trawy cytrynowej polecany jest do picia przez diabetyków. W Indonezji ekstrakt z wnętrza rośliny stosowany jest jako środek na wywołanie menstruacji. W Indiach napar z suszonych liści wykorzystywany jest do kąpieli oraz kompresów na dotkliwe bóle głowy i gorączkę, a herbata z suszonych liści jako środek uspokajający. Napój z 2-3 kroplami olejku lemongrasowego na filiżankę gorącej wody poleca się przy problemach gastrycznych. Wymienione terapeutyczne zastosowania palczatki cytrynowej wynikają z jej różnych właściwości, udokumentowanych badaniami. Stwierdzono, że olejek lemongrasowy wykazuje aktywność antybakteryjną, m.in. wobec bakterii wywołujących choroby i zatrucia pokarmowe Staphylococus aureus, Salmonella paratyphi, Shigella, Bacillus subtilis i Escherichia coli. Odznacza się też silną inhibicją wzrostu grzybów, zarówno chorobotwórczych dla ludzi - np. Trichophyton mentagrophytes, T. rubrum, Epidermophyton floccosum and Microsporum gypseum - jak i szkodliwych w przechowywaniu żywności. W badaniach na zwierzętach wykazano, że ekstrakty z palczatki wpływały na obniżenie poziomu cholesterolu i cukru we krwi, wykazywały aktywność antymutagenną i przeciwpasożytniczą, a olejek lemongrasowy - aktywność neurobehawioralną. Olejek przejawia też aktywność przeciw chwastom i owadom, działa bójczo na larwy i jaja szkodników, co stwarza możliwości szerszego wykorzystania palczatki w rolnictwie.
Na terapeutyczne właściwości palczatki cytrynowej ma również wpływ jej aktywność przeciwutleniająca. Wodne, alkoholowe i alkoholowo-wodne ekstrakty, napary i wywary wykazują wysoką zdolność wygaszania rodników DPPH i ponadtlenkowego anionorodnika (O2-), hamują utlenianie lipidów krwi oraz ograniczają działanie enzymów utleniających. Stwierdzono, że wyższą aktywność antyutleniajacą mają ekstrakty uzyskane za pomocą gorącej niż zimnej wody. Wykazano też, że napar z wysuszonych i sproszkowanych liści (10 g + 250 ml gotującej wody, czas zaparzania 15`) miał większą aktywność niż wywar (10 g sproszkowanych liści + 250 ml wody, czas gotowania 2,5 h). Znaczącą aktywnością antyutleniającą (około 44 mg Troloxu/100 ml olejku) charakteryzuje się również olejek lemongrasowy.
Na podstawie badań porównawczych różnych przypraw, aktywność przeciwutleniającą palczatki cytrynowej uszeregowano następująco: kurkuma > kmin > curry > palczatka cytrynowa > kolendra (liście i łodygi) > imbir > pomidory > czosnek. Naturalne składniki o właściwościach przeciwutleniających mogą być wykorzystywane do przedłużania trwałości żywności oraz jako środki opóźniające u ludzi procesy starzenia i przydatne w profilaktyce chorób degeneracyjnych, jak choroby sercowo-naczyniowe, nowotworowe czy powodujące dysfunkcje mózgu. Wymaga to jednak przeprowadzenia badań klinicznych.

GRAS
Palczatka cytrynowa zaliczana jest do środków Generally Recognise As Safe (GRAS), uznawanych za bezpieczne (zgodnie z klasyfikacją amerykańskiej agencji do spraw żywności i leków), nie wykazuje toksyczności dla ludzi. W literaturze spotyka się uwagi, że powinna być z rozwagą stosowana przez osoby z zaburzeniami krzepnięcia krwi, z chorobami nerek i wątroby oraz kobiety w ciąży i karmiące matki.

W Polsce
można kupić świeże liście i "bulwy" trawy cytrynowej, częściej dostępna jest w formie suszonej i sproszkowanej. Palczatkę możemy sami uprawiać w ogrodzie - dla ozdoby i na własne potrzeby. W naszym klimacie poleca się uprawę raczej w donicach. Jesienią należy przenieść je w miejsce, w którym temperatura nie spada poniżej 5°C. Wiosną można usunąć stare pędy, przyciąć młode i przesadzić rośliny do większych doniczek. W okresie wzrostu konieczne jest zasilanie palczatki nawozem (np. z wyciągiem z alg). Zbierane liście można wysuszyć w zacienionym miejscu i przechowywać w zamkniętych pojemnikach, wykorzystując np. do sporządzania aromatycznej herbaty zawierającej witaminę A. Dolna, bulwiasta część palczatki nadaje się do przechowywania przez kilka tygodni w lodówce.

dr hab. inż. Barbara Wójcik-Stopczyńska
mgr inż. Paweł Kiedos

Dr hab. inż. Barbara Wójcik-Stopczyńska jest pracownikiem Katedry Ogrodnictwa na Wydziale Kształtowania Środowiska i Rolnictwa, Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie. Interesuje się roślinami przyprawowymi i leczniczymi. W dorobku naukowym ma prace z zakresu przeciwdrobnoustrojowej aktywności ziół i przypraw oraz mikrobiologicznej jakości świeżych i przetworzonych surowców zielarskich.
Mgr inż. Paweł Kiedos jest doktorantem w Katedrze Ogrodnictwa ZUT.

Piśmiennictwo dostępne w rekacji.


komentarz[0] |

Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Reumatoidalne zap...
Ruszczyk kolczast...
Selen - pierwiast...
Propolis, mleczko...
Nadciśnienie tę...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Kora dębu i dęb...
Lucerna - niedoce...
Wąkrota azjatyck...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Rumianek
Zioła dla niemow...
Reklama
IWLF Labofarm Labovet
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2017 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.