Home Rejestracja Szukaj Kontakt

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu swiadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczacych cookies oznacza, że beda one zamieszczane w Państwa urzadzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień przechowywania i uzyskiwania dostępu do cookies przy pomocy ustawień przegladarki lub urzadzenia końcowego, z których Państwo korzystacie. X

Menu główne
Strona główna
Logowanie
Księga gości
Rekomenduj nas
Prenumerata
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 9
Artykuły > Zioła przyprawowe > Hyzop lekarski

Panacea Nr 4 (9), październik 2004 strony: 18-21

Hyzop lekarski

Hyzop lekarski (Hyssopus officinalis L.), znany wcześniej także jako izop, a w medycynie ludowej pod nazwą józefek lub józefka, jest zimotrwałym półkrzewem z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), dawniej wargowych (Labiateae). Roślina osiąga zwykle wysokość 40-60 cm, jej łodygi są czterokanciaste, u nasady zdrewniałe, w górnej części zielone. Liście ma lancetowate, zaostrzone, całobrzegie, podwinięte, naprzemianległe, prawie siedzące. Cała roślina jest gruczołowato owłosiona, o charakterystycznym, aromatycznym zapachu. Drobne kwiaty hyzopu, o szafirowofioletowym zabarwieniu (niekiedy różowe, czerwone lub białe), zebrane w gęste, jednostronne nibykłosy, ładnie kontrastują z ciemnozielonymi liśćmi. Owoc - rozłupnia rozpada się na cztery graniasto - jajowato - podłużne, ciemnobrunatne rozłupki.

Miododajny
Szacuje się, że wydajność miodu z 1 ha jego uprawy może dochodzić nawet do 120 kg. Hyzop nadaje się również na ogródki skalne, niskie żywopłoty, pełne uroku zwłaszcza w okresie kwitnienia (czerwiec - wrzesień). Można go także uprawiać w domu, na balkonie. Ojczyzną hyzopu lekarskiego są okolice południowej Europy i środkowej Azji. Zdziczały występuje w środkowej i północnej Europie, północnej Afryce, Skandynawii i Stanach Zjednoczonych. Zasiedla gleby ciepłe, o dużej zawartości wapnia oraz stanowiska ruderalne.

Już w starożytności
znany był i uprawiany. Pisali o nim m.in. Dioskurides, Pliniusz Starszy oraz Hipokrates. Ten ostani w swoim podziale roślin leczniczych zaliczył hyzop do grupy ziół wykrztuśnych.

W Biblii
jest gatunkiem wielokrotnie wymienianym: zarówno w Pięcioksięgu (II Mojż. 12, 21-33; III Mojż. 14, 1-7; IV Mojż. 19,6), w Psalmach (Ps. 51, 9), jak też u Ewangelistów (Jan 19, 29). Hyzop (grec. hyssopos) uważany był za roślinę świętą, służył do oczyszczania świątyń i rytualnych obmywań trędowatych. Istnieje wiele sprzecznych teorii na temat właściwego biblijnego nazewnictwa hyzopu. Autorzy niektórych z nich twierdzą, że w Biblii mowa jest raczej nie o hyzopie, a o którymś z gatunków lebiodki, macierzanki lub pokrewnym cząbrowi zielu Thymbra spicata L. Ostatnie badania (Bremness 1991) wskazują jednak raczej na hyzop. Niemiecki teolog J. H. Reusch już w 1870 r. pisał: Za pewnik sobie naprzód wziąć winniśmy, że nadnaturalne objawienie Boże nie ma nigdy na celu wzbogacenia świeckiej wiedzy naszej, dlatego Pismo Św. nigdy nie zamierza dawać nam wiadomości właściwie przyrodniczych.

W średniowieczu
o hyzopie pisali Awicenna i św. Hildegarda. Awicenna zalecał hyzop jako środek leczniczy przeciw nowotworom skóry, wątroby, śledziony i macicy. W późniejszych wiekach leczono nim choroby płuc (także gruźlicę). W X w. do środkowej Europy sprowadzili go najprawdopodobniej benedyktyni, którzy używali hyzopu do aromatyzowania likierów.

Do Europy południowej i Polski hyzop dotarł wraz z innymi roślinami przyprawowymi w XVI w., rozpowszechniony głównie przez męskie zakony benedyktynów i cystersów. Zakonnicy uprawiali go w ogrodach przyklasztornych. Olejek hyzopu destylowano już w 1574 r.

Wiek XVI
- obfitujący w literaturę przyrodniczą i kulinarną - był i dla hyzopu okresem renesansu. Ówczesne apteki wyrabiały syrop, wodę i powidełka hyzopowe. Zdaniem Hieronima Bocka, wino gotowane z hyzopem i zażywane w stanie ciepłym, miało stanowić dobrą antytoksynę dla różnych biotrucizn. Jacob z Bergzabern zalecał wywary hyzopowo-szałwiowe na choroby przewodu pokarmowego i suchoty, a koprowo-hyzopowe na piasek i kamienie nerkowe. M. Marx Rumpolt przytaczał w swoich przepisach recepturę na surówkę ziołową z zielem hyzopu.

Siedemnastowieczni
kucharze odwrócili się od hyzopu, a pod koniec wieku XVIII już tylko sporadycznie dodawano go do gotowanych potraw mięsnych lub jarzyn. Szczególna zgodność tej rośliny jest ze świeżą fasolą - przypominali jeszcze autorzy różnych leksykonów. Wiek XIX był dla hyzopu okresem jeszcze mniej szczęśliwym; jedynie medycyna ludowa przypominała sobie czasem o wykrztuśnych właściwościach tej rośliny.

Współcześnie
ceniony jest przede wszystkim jako roślina przyprawowa i ozdobna. Hyzop lekarski można uprawiać z siewu nasion bezpośrednio na miejsce stałe lub z rozsady, a także rozmnażać wegetatywnie przez sadzonki pędowe lub przez dzielenie kęp. Najlepiej pod jego uprawę przeznaczyć pole o wystawie południowej, osłoniętej od północnych i wschodnich wiatrów. Rośnie dobrze na glebach ciepłych, piaszczysto-gliniastych, dostatecznie przepuszczalnych, bogatych w wapń.

Gleba pod uprawę
Hyzop lekarski - Hyssopus officinalis L. hyzopu powinna być starannie przygotowana, ponieważ roślina ta pozostaje na jednym miejscu przez 3-5 lat. Hyzop należy do roślin o niewielkich potrzebach nawozowych. Orientacyjne dawki nawozów mineralnych, w przeliczeniu na czysty składnik w kg·ha-1, wynoszą: N - 50-60 (1/2 dawki przed siewem nasion lub sadzeniem roślin i 1/2 po pierwszym zbiorze ziela), P2O5 - 40-50 i K2O - 80-100 w całości przed założeniem plantacji. W latach następnych nawozimy rośliny tak samo jak w pierwszym roku: azot w dwóch dawkach - 1/2 dawki wczesną wiosną i 1/2 dawki po zbiorze ziela, fosfor i potas w całości wczesną wiosną. Przed założeniem plantacji dobrze jest pole zwapnować (1,5-3,0 t CaO·ha-1). Przy uprawie z siewu wprost na pole, nasiona wysiewa się w kwietniu, w rzędy co 40 cm, na głębokość 0,5-1,0 cm. W celu ograniczenia strat powodowanych przez choroby zgorzelowe siewek i inne, przenoszone wraz z materiałem siewnym, nasiona należy zaprawiać. Wschody roślin następują po 8-14 dniach. Uprawiając hyzop z rozsady, sadzimy je na polu w maju, gdy mają one 8-10 cm wysokości, w rozstawie 40×40. Jeżeli chcemy formować żywopłot, odległości między roślinami powinny być nieco mniejsze. W początkowym okresie wzrostu hyzopu konieczne jest częste spulchnianie międzyrzędzi oraz odchwaszczanie roślin w rzędach. Jesienią, w celu zabezpieczenia roślin przed wymarznięciem, wskazane jest ich obredlenie. W pierwszym roku uprawy, kiedy hyzop wytwarza jedynie pędy zielne, można zrywać tylko pojedyncze listki.

Do suszenia
ścina się ziele dopiero w drugim roku wegetacji, na początku kwitnienia. Zbioru można wówczas dokonywać dwukrotnie, przy czym ostatni nie powinien być przeprowadzany zbyt późno (do 1 września), aby rośliny przed nastaniem mrozów dostatecznie odrosły. Zebrane ziele należy suszyć w suszarni naturalnej, przy dobrym dopływie powietrza, lub w suszarni termicznej, w temperaturze nie przekraczającej 40°C. Plony ziela w pierwszym roku prowadzenia plantacji wynoszą 1,0-1,5 t·ha-1, w latach następnych do 3-4 t·ha-1.

Własne nasiona
możemy zbierać na przełomie sierpnia i września, obcinając kwiatostany niemal do zdrewniałej części. Kłosy należy wytrząsać nad arkuszem papieru, gdyż bardzo łatwo się osypują. Na obszarach o łagodnych zimach rośliny hyzopu po kwitnieniu można przyciąć do wysokości 20 cm, w innych rejonach zabieg ten należy wykonać dopiero na wiosnę. W okresie wegetacji na hyzopie lekarskim choroby pasożytnicze zwykle nie występują. Natomiast żeruje na nim wiele gatunków szkodników. Do najważniejszych należą: ozdobnik lucernowiec, zmienniki, skoczki (zwłaszcza skoczek czarnoplamek), zwójka poziomeczka, gąsienice rolnic, piętnówki chwastówki, piętnówki grochówki oraz błyszczki jarzynówki.

Wódki i wina
Ziele hyzopu, jak również uzyskany z niego olejek, używane są do produkcji wódek ziołowych, win typu Wermuth i gorzkich likierów typu Chartreuse. Na Bliskim Wschodzie sfermentowane liście hyzopu służą do sporządzania orzeźwiających, niskoalkoholowych sorbetów.

W kosmetyce
olejek hyzopowy znalazł swoje zastosowanie w postaci wody hyzopowej oraz jako naturalny insektycyd - ludowy środek przeciwwszawicowy.

W kuchni
stosowane jest jako przyprawa świeże i suszone ziele hyzopu, o przyjemnym, balsamicznym, słodkawokamforowym zapachu i cierpkim, korzennym smaku. Przyczynia się do łatwiejszego przyswajania nawet ciężkostrawnych potraw; działa pobudzająco na gruczoły całego przewodu pokarmowego. Drobno posiekanymi listkami hyzopu można przyprawiać gotowane i smażone ziemniaki, surówki i sałatki wielowarzywne, smażone dania mięsne, gotowane ryby, zimne przystawki, zupy mięsne oraz warzywne (fasolowa, kalafiorowa, ziemniaczana), pasztety mięsne, jajecznicę, majonez, sosy, twarożek ze śmietaną. Hyzop doskonale harmonizuje z pietruszką i fasolą.

Wybrane przepisy

Śródziemnomorskie masło ziołowe
Do 200 g ubitego na miękko ręczną trzepaczką masła o temperaturze pokojowej, dodać 3 łyżki świeżo posiekanych ziół (hyzop, odrobina rozmarynu i oregano, estragon, 1 listek szałwii, tymianek, trochę szczypiorku, 1-2 utarte ząbki czosnku). Mieszankę skropić sokiem z cytryny i dodać szczyptę soli. Masło można używać do smarowania chleba lub do krótko smażonego mięsa. Mieszanki tej nie można wkładać do lodówki.
Zupa ziemniaczano-śmietanowa
Obrać 75 dag ziemniaków, pokroić w centymetrową kostkę, wrzucić do litra wrzącego rosołu, dodać liść laurowy, 1 łyżkę roztartego majeranku. Gotować 20 minut na wolnym ogniu. Pokroić w drobną kostkę 5 dag boczku i stopić, wsypać 1 łyżkę mąki i mieszając sporządzić zasmażkę, dodać ją do zupy. Po zdjęciu z ognia wlać szklankę kwaśnej śmietany, przyprawić solą, pieprzem i wsypać łyżkę posiekanych świeżych listków hyzopu.

Hyssopus officinalis L. W lecznictwie
stosowane jest ziele hyzopu (Herba Hyssopi), zbierane na początku kwitnienia roślin (przełom czerwca i lipca). Surowiec zawiera olejek eteryczny (0,2-2,0%), w skład którego wchodzi ponad 50 związków, w tym pinen, terpinen, kadinen, pinokamfen, metylomirtenol, cyneol, kamfen; flawonoidy (około 3%), w tym diosminę; kwasy triterpenowe, w tym oleanowy i ursolowy (0,6%); garbniki (do 8%); fitosterol, barwnik hyzopin, glikozyd hyzopinę, gorycz marubinę, cukry, sole mineralne, witaminę C. W badaniach prowadzonych przez Katedrę Warzywnictwa, we współpracy z Katedrą Technologii Rolnej i Przechowalnictwa Akademii Rolniczej w Szczecinie stwierdzono, iż świeże ziele hyzopu, zebrane przed kwitnieniem, zawiera średnio 15,3% suchej masy, 1,8% popiołu w świeżej masie, 63,6 mg 100g-1 ś.m. witaminy C jako kwasu L-askorbinowego i 0,3% cukrów.
Garbniki i olejek eteryczny, zawarte w hyzopie, nadają tej roślinie właściwości przeciwzapalne i bakteriostatyczne, co wykorzystywane jest w leczeniu dolegliwości żołądkowo-jelitowych, dla zwiększenia łaknienia i polepszenia trawienia. Napary z hyzopu zmniejszają nieznacznie napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego oraz przywracają prawidłową perystaltykę jelit, dlatego polecane są przy wzdęciach i nieregularnych wypróżnieniach. Hyzop stosowany jest także jako środek w leczeniu nadmiernej potliwości oraz w nieżytach górnych dróg oddechowych (wchodzi w skład kropli Pectosol). Zewnętrznie bywa używany do płukania jamy ustnej i gardła przy infekcjach bakteryjnych i stanach zapalnych, a ostatnio także jako płukanka do włosów. W lecznictwie ludowym hyzop stosowano na trudno gojące się rany. W „Zielniku klasztornym” Ojca Grzegorza, franciszkanina, hyzop jest jednym z głównych składników mieszanki do sporządzania okładów na kontuzje. Hyzopu nie zaleca się stosować w okresie ciąży. W dużych dawkach, podobnie jak alkoholowe intrakty z ruty, może powodować naturalne poronienia.

Wybrane receptury

PRZY BÓLACH ŻOŁĄDKA
kwitnące i ulistnione pędy hyzopu smażymy na maśle. Można również sporządzać herbatę z dodatkiem miodu.
PRZY POTLIWOŚCI
nadmiernej: odwar z ziela hyzopu w połączeniu z szałwią, orzechem włoskim, kwiatem maku polnego. Pić 3 razy dziennie po 1/2 szklanki.
PRZY NIEŻYTACH
przewlekłych i ostrych, górnych dróg oddechowych i astmie: napar z 2-3 łyżek stołowych ziela i czubków kwiatostanów hyzopu na litr wody. Pić 3 razy dziennie po szklance.
OKŁADY
na trudno gojące się rany i stłuczenia: napar z kwitnących pędów hyzopu.
REUMATYCZNE
bóle: napar z ziela hyzopu (2-3 łyżki stołowe na litr wody, z dodatkiem miodu). Pić 3 razy dziennie po 1/2 szklanki.
DO PŁUKANIA
przy stanach zapalnych jamy ustnej, gardła i migdałków: napar z kwitnących, ulistnionych szczytów pędów (3 łyżki stołowe na litr wody). W miejsce naparu niektórzy zalecają stosowanie odwaru, gdyż podczas gotowania do roztworu przechodzi większa ilość garbników.
OLEJEK HYZOPOWY
znalazł także szerokie zastosowanie w mieszankach aromaterapeutycznych (do masażu, kąpieli, kompresów oraz inhalacji), przy napięciu nerwowym, reumatyzmie, przeziębieniu, astmie, zaburzeniach gastrycznych, kamicy nerkowej, stłuczeniach, ranach, egzemach.
ZIELE HYZOPU
wchodzi w skład recepturowych mieszanek ziołowych: wiatropędnej, wykrztuśnej, przeciwpotnej, mieszanki stosowanej przy chorobach gardła i krtani oraz płukanek rozjaśniających i przyciemniających włosy.

dr Dorota Jadczak, dr Monika Grzeszczuk

Ruderalna roślinność [łac. rudera (l.mn.) - ruiny] - zbiorowiska roślin, występujące samorzutnie na siedliskach wytworzonych przez człowieka (po zniszczeniu roślinności pierwotnej), w bezpośrednim sąsiedztwie osiedli, szlaków komunikacyjnych, na przydrożach, podwórzach, torach, nasypach kolejowych, rumowiskach, śmietnikach. Takie siedliska cechuje zwiększone stężenie azotanów, fosforanów oraz jonów potasu w glebie. Roślinność ruderalna składa się zwykle z gatunków obcych pierwotnej florze - np. z łopianu, bylicy, komosy, łobody, popłochu, wrotycza, także hyzopu.

Piśmiennictwo
Bremness L. Wielka księga ziół. Wiedza i Życie, Wwa 1991; Brud W. S., Konopacka I. Pachnąca apteka. Tajemnice aromaterapii. Agencja Wyd. Comes, Wwa 1993; Dobrakowska-Kopecka Z. Warzywa i zioła z mojego ogródka. PWRiL, Wwa 1996; Haake T. Rośliny zielarskie w apteczce domowej i w kuchni. "Wiadomości Zielarskie" 6, 18-19/2001; Hohenberger E. Zioła lecznicze i przyprawy. Wyd. Diogenes 1998; Kawałko M. J. Historie ziołowe. Krajowa Agencja Wydawnicza, Lublin 1986; Kordana S., Kordana T. ABC... uprawowych roślin zielarskich. "Wiadomości Zielarskie" 10, 14-19/1999; Książkiewicz O. T. Zioła w walce z nowotworami. Wyd. Rytm, Wwa 2000; Kuźniewski E., Augustyn-Puziewicz J. Przewodnik ziołolecznictwa ludowego. PWN, Wwa - Wrocław 1986; Mazerant-Leszkowska A. Mała księga ziół. IWZZ, Wwa 1990; Metera P., Metera D. Zioła dla wszystkich. IWZZ, Wwa 1990; [red.] Rumińska A. Poradnik plantatora ziół. PWRiL, Poznań 1991; Sroka G. F. Zielnik klasztorny. IPiW "Novum", Wwa 1988; [red.] Strzelecka H., Kowalski J. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. PWN, Wwa 2000; Wawrzyniak E. Leczenie ziołami. Kompendium fitoterapii. IWZZ, Wwa 1992.


komentarz[0] |

Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Reumatoidalne zap...
Ruszczyk kolczast...
Selen - pierwiast...
Propolis, mleczko...
Nadciśnienie tę...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Polifenole rośli...
Forum Naukowe W G...
Kora dębu i dęb...
Lucerna - niedoce...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Wąkrota azjatyck...
Czosnek - Antybio...
Rumianek
Zioła dla niemow...
Reklama
IWLF Labofarm Labovet
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2017 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.