Home Rejestracja Szukaj Kontakt
Menu główne
Strona główna
Logowanie
Księga gości
Rekomenduj nas
Prenumerata
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kultura
Kwiaty
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Weterynaria
Wspomnienia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 8
Artykuły > Terapia > Profilaktyka schorzeń infekcyjnych układu oddechowego u dzieci

Panacea Nr 1 (18), styczeń - marzec 2007 strony: 12-15

Profilaktyka schorzeń infekcyjnych
układu oddechowego u dzieci

Zastosowanie roślin leczniczych

Choroby infekcyjne układu oddechowego u dzieci stanowią ważny problem współczesnego lecznictwa pediatrycznego. Zwłaszcza rozpowszechnienie, z tendencją do nawracania, infekcji wirusowych i bakteryjnych górnych dróg oddechowych u dzieci w wieku przedszkolnym, jest problemem społecznym, gdyż dotyka prawie wszystkie rodziny z małymi dziećmi.
Nawracające infekcje górnych dróg oddechowych są tak częste m.in. z powodu stanów alergicznych, nierzadko połączonych ze stanami atopii, obserwowanymi już w okresie niemowlęctwa jako tzw. „skaza białkowa” (uczulenie na białko zwierzęce, np. z mleka krowiego) z objawami świerzbiączki, swędzącej wysypki na skórze, a w późniejszym okresie z objawami astmy oskrzelowej. Przyczyną nawracania infekcji (najczęściej tymi samymi drobnoustrojami, atakującymi górne drogi oddechowe), jest też obniżona odporność dziecka, często wywołana nieprawidłową kuracją antybiotykową (zbyt krótka albo prowadzona nieodpowiednim środkiem), zły stan śluzówki układu oddechowego (niedobory witaminy A, przebywanie dziecka w przegrzanym, zadymionym pomieszczeniu), nieprawidłowe odżywianie (dieta uboga w świeże owoce, warzywa, bez dostatecznej ilości pełnowartościowego białka z mięsa, ryb, nabiału).
Profilaktyka tych schorzeń musi być prowadzona całościowo i powinna szeroko wykorzystywać surowce zielarskie, w tym podnoszące odporność, surowce olejkowe działające antyseptycznie (przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo), surowce obfitujące w witaminy, zwłaszcza w karotenoidy (czyli prowitaminę A), witaminę C, flawony i antocyjany oraz surowce oleiste, dostarczające nienasyconych kwasów tłuszczowych, w tym kwasu gamma-linolenowego (GLA).

Surowce zielarskie i leki roślinne podnoszące odporność mają szerokie zastosowanie w profilaktyce schorzeń infekcyjnych.

Choroby infekcyjne u dzieci dotyczą nie tylko układu oddechowego, również układu pokarmowego, moczowego, a nawet skóry. Występują tym częściej i mają tym cięższy przebieg, im młodsze jest dziecko, a czynnikiem decydującym o przebiegu oraz częstotliwości zachorowań jest przede wszystkim stan odporności. Dziecko zaraz po urodzeniu ma bardzo niską odporność własną (urodzeniową) i jest narażone na zakażenia. Z czasem organizm dziecka powiększa swe możliwości obrony własnej przeciwko infekcjom – przez „ćwiczenie” własnych komórek układu immunologicznego w rozpoznawaniu antygenów i walki z nimi za pomocą swoistych przeciwciał. Noworodek otrzymuje od matki komplet gotowych przeciwciał na udany „start” w życiu – najpierw w chwili porodu, transferem przez krew łożyskową, a potem wraz z pokarmem naturalnym (cenne dla noworodka są pierwsze krople mleka matki, tzw. siara – colostrum). Wcześniak lub noworodek urodzony w wyniku cesarskiego cięcia, karmiony sztucznie, nie ma okazji, by się zaopatrzyć w ciała odpornościowe, których sam jeszcze nie wytwarza. Odporność nabyta jest znacznie niższa niż odporność osesków karmionych mlekiem matki. Nawet w późniejszym wieku dzieci te częściej i ciężej przechodzą schorzenia infekcyjne niż dzieci karmione piersią. Zaniechanie karmienia piersią prowadzi też do nieodpowiedniego (przesadnego) kształtowania się odpowiedzi immunologicznej organizmu dziecka na obce białko (np. z mleka zwierzęcego), co jest powodem wspomnianej alergii atopowej. Wpływa ona niekorzystnie na kształtowanie się odporności nabytej. U dziecka z alergią atopową obserwuje się w późniejszym rozwoju stany obniżonej odporności ogólnej i większą podatność na choroby infekcyjne, zwłaszcza układu oddechowego. Takie dziecko wymaga zwiększonej uwagi matki w zakresie odżywiania, gdyż dieta dziecka atopowego musi zapewniać odpowiednie składniki, których niedobory w organizmie prowadzą do dalszego obniżania odporności.
W profilaktyce alergii atopowej dużą rolę pełni kwas gamma-linolenowy (GLA), dostarczany noworodkowi głównie drogą naturalną, z mlekiem matki, a w razie konieczności w formie suplementu pokarmowego.
Oenothera paradoxa - wiesiołek dziwny
Oenothera paradoxa - wiesiołek dziwny
Do surowców zielarskich działających wzmacniająco na organizm dziecka i podnoszących jego odporność należą kwiaty i korzenie jeżówek Echinacea sp., frakcje polisacharydowe (sok, żel, wyciąg płynny) z liści aloesu drzewiastego Aloe arborescens, bio-oleje z nasion wiesiołka dziwnego Oenothera paradoxa lub dwuletniego Oe. biennis, olej z pestek porzeczki czarnej Ribes nigrum, olej z nasion ogórecznika lekarskiego Borago officinalis, niektóre glony, np. Spirulina Spirulina platensis - niebieskozielony glon, bogaty w witaminy C, E, B-kompleks, karotenoidy, sole mineralne, aminokwasy i białko, tłuszcze nienasycone, w tym kwas gamma-linolenowy GLA i kwasy szeregu n-3.
Na rynku farmaceutycznym znajdują się gotowe preparaty o działaniu wzmacniającym, podnoszącym odporność, które można wykorzystać w pediatrii – w celach profilaktycznych, leczniczych i jako środki pomocnicze w terapii, w tym antybiotykoterapii.

Berberis vulgaris - berberys zwyczajny
Berberis vulgaris
- berberys zwyczajny
Owoce
bogate w witaminy, szczególnie w witaminę C i karotenoidy (prowitaminę A), wpływają na regenerację błony śluzowej układu oddechowego. Awokado Persea americana. Dzięki zawartości wielu witamin i tłuszczu obfitującego w nienasycone kwasy tłuszczowe, owoce mają wysoką wartość dietetyczną, ważną w diecie dzieci zagrożonych krzywicą i często chorujących na schorzenia dróg oddechowych z powodu niskiej odporności. Awokado zaleca się również w niedokrwistości, ze względu na obecność w owocach żelaza i kwasu foliowego.
Berberys Berberis vulgaris. Jego owoce stanowią surowiec witaminizujący i dietetyczny. Wykazują też słabe działanie przeciwgorączkowe. Należy je wykorzystywać w diecie dzieci zapadających na choroby infekcyjne dróg oddechowych. Zimą suszone lub mrożone do sporządzania witaminowych napojów, nadających się do podawania w stanach podgorączkowych i przy objawach grypowych lub chorób z przeziębienia.
Głóg jedno- i dwuszyjkowy Crataegus monogyna i C. oxyacantha. Owoce wykorzystywane są do przygotowania herbatek dla dzieci osłabionych długotrwałym leczeniem, np. antybiotykoterapią, ze względu na właściwości wzmacniające serce.
Jarzębina Sorbus aucuparia (jarząb pospolity). Jej owoce są zaliczane do leków witaminowych, nadających się do profilaktyki schorzeń dróg oddechowych, ze względu na wysoką zawartość karotenoidów. Stosujemy owoce suszone lub mrożone, gdyż świeże mogą wywoływać wymioty i biegunkę.
Porzeczka czarna Ribes nigrum. Spożywa się owoce świeże, suszone, mrożone lub w postaci przetworów. Surowiec służy też do wyrobu preparatów wysokowitaminowych, stosowanych w profilaktyce chorób infekcyjnych.

Ribes nigrum - porzeczka czarna
Ribes nigrum
- porzeczka czarna
Zawartością witaminy C porzeczka czarna przewyższa prawie wszystkie europejskie rośliny sadownicze.

Owoce porzeczki czarnej mają też wysoką wartość antyoksydacyjną oraz odtruwającą (dezaktywują toksyny bakteryjne) i powinny być podawane dzieciom po wszelkich kuracjach prowadzonych lekami syntetycznymi bądź antybiotykami. Nasiona rokitnika zwyczajnego Hippophae rhamnoides są źródłem oleju rokitnikowego (gęsta, czerwonopomarańczowa ciecz o charakterystycznym smaku i zapachu), stosowanego w hipo- i awitaminozie A, w stanach zapalnych jamy ustnej, do regeneracji śluzówek górnych dróg oddechowych i w suchym kaszlu. Nie powinni go przyjmować chorzy na ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego, zaburzenia trawienia, zwłaszcza z powodu stanów zapalnych trzustki.
Owoce róży Rosa sp. są klasycznym surowcem witaminowym, mają właściwości ściągające (garbniki) i działanie uszczelniające naczynia kapilarne (bioflawonoidy). Stosowane pomocniczo, profilaktycznie i leczniczo w niedoborach witaminy C. Obecne w surowcu flawonoidy i pektyny ochraniają witaminę C przed utlenieniem, stąd lepsze jej wykorzystanie przez organizm niż witaminy syntetycznej.

Rośliny olejkowe
a
Rosae fructus
- owoc róży
Duże znaczenie profilaktyczne w bakteryjnych i wirusowych schorzeniach dróg oddechowych oraz w stanach zapalnych błony śluzowej jamy ustnej, gardła i nosa mają surowce olejkowe oraz olejki eteryczne o działaniu antyseptycznym i przeciwzapalnym. Należą do nich kwiatostany rumianku, ziele tymianku, ziele macierzanki, gałązki i pączki sosnowe, liście szałwii, a z olejków – rumiankowy, eukaliptusowy, kajeputowy, koperkowy lub anyżkowy (olejki anetolowe), majerankowy, tymiankowy, macierzankowy, miętowy, lawendowy, kamforowy, sosnowy, pichtowy (z jodły syberyjskiej) i inne.
Surowce olejkowe służą do wyrobu najczęściej doustnych form leków, np. syropów, eliksirów, nalewek aromatycznych itp. Olejki eteryczne są podawane prawie wyłącznie drogą wziewną (inhalacje, aerozole) lub przez skórę (balsamy, maści, kąpiele aromatyczne) i błony śluzowe (płyny aromatyczne do płukania jamy ustnej i gardła).
Najczęstszą formą leku zewnętrznego, działającego przez skórę, stosowanego u dzieci powyżej pierwszego roku życia, są balsamy. Wciera się je w skórę klatki piersiowej i pleców. Nie naciera się skóry szyi, twarzy, ani ciała na dużym obszarze. Konieczne jest wykonanie próby (przez wcieranie odrobiny środka aromatycznego w zgięcie łokciowe i obserwację kilkuminutową, czy nie występuje w tym miejscu zaczerwienie bądź obrzęk czy swędzenie). Do natarcia skóry dziecka lub osoby dorosłej nie używa się nigdy czystego, nie rozcieńczonego olejku eterycznego, jedynie jego roztwory w oliwie lub w innej podstawie tłuszczowej (oleje roślinne, apteczne podstawy maściowe, jak lanolina, euceryna, stałe tłuszcze roślinne i zwierzęce), ułatwiającej wchłanianie przez skórę odpowiedniej dawki olejku.
Olejek sosnowy otrzymywany jest przez destylację z parą wodną świeżych, pociętych igieł i drobnych gałązek (cetyna) z sosny zwyczajnej Pinus silvestris. Wykazuje działanie bakteriobójcze, rozkurczające i rozgrzewające miejscowo. Stosowany jest wewnętrznie (syropy) i zewnętrznie. Lotne składniki wnikają do dróg oddechowych (inhalacje, kąpiele lecznicze), wcierane w skórę klatki piersiowej i barków pobudzają czynność wydzielniczą błon śluzowych, działając leczniczo w stanach kataralnych, przeziębieniach, bronchitach. Stosowany na bolące miejsca lub podawany do kąpieli działa rozgrzewająco. Niektóre składniki olejku, głównie (+) karen-3, mogą być alergenami. Jest składnikiem licznych preparatów, także różnego rodzaju maści, emulsji, żeli.
a
Abies alba
- jodła pospolita
Olejek jodłowy otrzymuje się przez destylację z parą wodną cetyny jodłowej Abies alba (drobnych gałązek, igieł i młodych szyszek).
Olejek pichtowy otrzymuje się ze świeżych szczytów pędów i szpilek zebranych na wiosnę z jodły syberyjskiej Abies sibirica, a także z jodły białokorowej A. nephrolepis.
a
Eucalyptus globulus - eukaliptus gałkowy
Olejek terpentynowy jodłowy (terpentyna jodłowa Terebinthina abietitts) otrzymujemy przez destylację balsamu jodłowego (żywicy jodłowej). Terpentyna stosowana jest tylko zewnętrznie, najczęściej w postaci maści lub balsamów (w bólach reumatycznych i mięśniowych oraz w neuralgiach).
Olejki jodłowe, głównie pichtowy, mają również zastosowanie wewnętrzne w stanach nieżytowych górnych i dolnych dróg oddechowych, także w chorobach z przeziębienia. Można je podawać dzieciom powyżej czwartego roku życia, zwłaszcza w często nawracających infekcjach górnych dróg oddechowych. Nie powinny być stosowane w astmie oskrzelowej i w obfitym „mokrym” kaszlu, z powodu możliwości skurczu oskrzeli i nadmiernej aktywności sekretolitycznej (wydzielniczej oskrzeli) przy nadwrażliwości na ten środek. Zewnętrznie olejek pichtowy lub cetynę używa się do inhalacji (5-6 g cetyny lub olejku – odpowiednio) i do kąpieli leczniczych (maksymalnie 200-300 g lub olejku – odpowiednio cetyny na jedną pełną wannę).
Olejek pichtowy jest też składnikiem niektórych farmaceutycznych mazideł, stosowanych w przewlekłych bronchitach (u dzieci powyżej 4 lat), w bólach reumatycznych i neuralgiach. Poza olejkiem eterycznym, cetyna z jodły syberyjskiej zawiera witaminy A, E i K, pochodne flawonoidowe i fenolokwasy (kwas chlorogenowy i kawowy), działające przeciwwirusowo oraz wzmacniające odporność organizmu.
Olejek terpentynowy (terpentyna Oleum Terebinthinae) otrzymuje się przez destylację z parą wodną balsamu sosnowego (żywicy sosnowej). Działa antyseptycznie, zmniejsza wydzielanie śluzu w oskrzelach, łagodzi dolegliwości reumatyczne. Jest silnym środkiem rumieniącym i rozgrzewającym. Stosowany do inhalacji w przewlekłych chorobach oskrzeli, z silnym wydzielaniem śluzu, oraz do wyrobu maści, balsamów, żeli, mazideł używanych do nacierania w bólach neuralgicznych i reumatycznych.
Lavandula officinalis - lawenda lekarska
Lavandula officinalis - lawenda lekarska
Olejek eukaliptusowy otrzymuje się przez destylację z parą wodną świeżych liści lub świeżych wierzchołków gałęzi różnych gatunków eukaliptusa, m.in. eukaliptusa gałkowego Eucalyptus globulus. Wykazuje działanie sekretolityczne i sekretomotoryczne (upłynnia wydzielinę oskrzeli i ułatwia jej usuwanie), wykrztuśne, słabo rozkurczające. Działa miejscowo rozgrzewająco, wywołując słabe przekrwienie. Hamuje wzrost wielu szczepów bakterii i różnych gatunków grzybów. Stosowany wewnętrznie w stanach zapalnych dróg oddechowych (kaszel, bronchity, katary) oraz zewnętrznie do wcierań (w postaci 5-10% roztworów olejowych lub wodno-etanolowych) w stanach przeziębieniowych i reumatycznych (ma właściwości rumieniące) oraz w inhalacjach. Może wywołać alergię kontaktową.
Olejek lawendowy otrzymywany jest przez destylację z parą wodną świeżych kwiatów lub kwiatostanów lawendy lekarskiej Lavandula officinalis = L. vera. Działa przeciwskurczowo na mięśnie gładkie górnych dróg oddechowych, przeciwbólowo (obniża wrażliwość nerwów czuciowych), rumieniąco, hamuje rozwój drobnoustrojów. Stanowi często składnik preparatów złożonych, używanych do inhalacji, płukania jamy ustnej i gardła (o działaniu przeciwbakteryjnym) oraz mazideł i balsamów łagodzących bóle mięśniowe i stawowe.

prof. dr hab. Eliza Lamer-Zarawska



Prof. dr hab. Eliza Lamer-Zarawska jest profesorem nauk farmaceutycznych z zakresu farmakognozji. W latach 1981-2005 roku kierowała Katedrą Biologii i Botaniki Farmaceutycznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. W latach 1987-93 pełniła funkcję Prodziekana Wydziału Farmaceutycznego AM we Wrocławiu. Od roku 1998 nadal jest członkiem Komisji Leku Naturalnego i Biotechnologii w Komitecie Nauk o Leku PAN. Opublikowała ponad 200 oryginalnych prac twórczych i przeglądowych, 8 książek popularnonaukowych z zakresu ziołolecznictwa i kosmetyki naturalnej, 7 patentów, w tym 2 patenty wdrożone do produkcji leków.

komentarz[0] |

© 2005-2011 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.