Home Rejestracja Szukaj Kontakt
Menu główne
Strona główna
Logowanie
Księga gości
Rekomenduj nas
Prenumerata
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kultura
Kwiaty
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Weterynaria
Wspomnienia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 5
Artykuły > Owoce > Czarna porzeczka

Panacea Nr 1 (22), styczeń - marzec 2008 strony: 30-31

Czarna porzeczka
Starożytni Grecy i Rzymianie nie znali porzeczek. Dopiero w późnym średniowieczu odkryto, że posiadają one właściwości lecznicze.

Prawdziwą furorę robią dziś produkty "dwa w jednym", rodzaj koncentratów. Ale "koncentraty" proponuje nam też sama natura! Doskonałym przykładem są owoce czarnej porzeczki. Jej krzewy występują w Europie i w Azji, od Hiszpanii, przez Polskę, po Bajkał i od Finlandii po Himalaje. Do dziś można spotkać w dorzeczu Wołgi i Oki olbrzymie obszary zasiedlone przez rosnącą dziko porzeczkę. Starożytni Grecy i Rzymianie nie znali tej rośliny. Dopiero w późnym średniowieczu empirycznie stwierdzono, że czarne porzeczki posiadają właściwości zdrowotne. Francuzi nazywają czarną porzeczkę cassis, a Anglicy black currant. Stąd swą nazwę czerpią doskonałe wina i inne napoje alkoholowe. Dla Rosjan porzeczka to smorodina czernaja. Nazwa ta wywodzi się od gruczołków rozsianych po całej roślinie - zawierających olejek eteryczny o charakterystycznym, nie przez wszystkich lubianym zapachu. Wiele mówiąca jest także nazwa niemiecka Johannisbeere. Przypomina ona, że owoce porzeczki dojrzewają na św. Jana i wtedy wygniata się z nich sok na wino. Polska nazwa pochodzi od wyrazu rzeka. To roślina, która lubi rosnąć "po rzece", czyli nad brzegami potoków, rzek. O popularności porzeczki w Polsce świadczy wielość nazw ludowych: bździuch, jagoda czarna, pankracina, pękatka, smarglena, smorodyńki, smorodynia, smargliny, smorodzina, smorodzinki, smrodzina, świętojanki...

Porzeczka czarna Ribes nigrum L.
należy do rodzaju Ribes, podrodziny porzeczkowatych Ribesioideae, rodziny skalnicowatych Saxifragaceae. Jest blisko spokrewniona z agrestem Ribes grossularia L. Jej krzewy są wrażliwe na niskie temperatury. Podczas ostrych zim mogą przemarzać pędy. Przymrozki występujące podczas kwitnienia uszkadzają kwiaty, przez co następuje utrata plonu. Wybierając miejsce pod uprawę porzeczki, należy unikać zastoisk mrozowych i zboczy o południowej wystawie. Najlepsze dla krzewów porzeczkowych są gleby gliniaste i piaszczysto-gliniaste, o lekkokwaśnym odczynie (pH 5,5-6,5). Poziom wody gruntowej nie powinien przekraczać 100 cm. Porzeczkę rozmnaża się najczęściej przez kopczykowanie lub odkłady. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Kwitnienie jednego kwiatu trwa zaledwie kilka dni. Kwiaty są samopylne, ale po zapyleniu krzyżowym można uzyskać wyższe i lepsze jakościowo plony. Owocem porzeczki czarnej jest okrągła jagoda o zielonkawym miąższu otoczonym cienką, gruczołkowato punktowaną skórką koloru czarnego, ale nie tylko czarnego. Zależnie od odmiany, skórka może mieć odcień brunatny lub zielonkawy, może mieć nawet ciemnoczerwoną lub ciemnofioletową barwę.

Owoce
porzeczki czarnej Fructus Ribis nigri są naturalnym koncentratem witaminowym. Zawierają dużo witaminy C, około 180 mg w 100 g owoców, czyli ponad 4 razy więcej niż owoce porzeczki czerwonej i białej. Pod tym względem porzeczka czarna ustępuje tylko róży i rokitnikowi. Ważna jest także obecność witaminy P, zwanej cytronem. To dzięki niej nasz organizm lepiej przyswaja witaminę C. W mniejszych ilościach obecne są w porzeczkowych jagodach witaminy E, B, PP, K, D i karotenoidy. Owoce porzeczki zawierają duże ilości soli mineralnych. Są to głównie potas, sód, wapń, fosfor i magnez. Niewiele owoców ma tyle rzadkich mikroelementów, co czarna porzeczka. Wymieńmy choćby siarkę, chlor, żelazo, cynk, miedź, bor, jod, kobalt, molibden i mangan. W czarnej porzeczce występują węglowodany, wśród których przeważają glukoza i fruktoza. Skład chemiczny owoców uzupełniają kwasy organiczne (cytrynowy, jabłkowy, oksalowy, bursztynowy, fumarowy, chlorogenowy, kawowy, salicylowy, winny, nikotynowy), pektyny, aminokwasy, enzymy, glukozydy, flawonoidy, antocyjany, olejki eteryczne oraz glikozydy cyjanidyny i delfinidyny. Sok z czarnej porzeczki zawiera przede wszystkim fruktozę (ponad 5%), glukozę (ok. 3%), kwasy organiczne (ok. 3%), a także pektyny, garbniki, karoten, olejki eteryczne. Wartość energetyczna 100 g owoców wynosi 202 kJ, czyli tylko 48 kcal.

Medycyna ludowa
zalecała owoce czarnej porzeczki w anginie, stanach zapalnych jamy ustnej, chorobach reumatycznych, kamicy moczowej, nadciśnieniu, arteriosklerozie, biegunkach. Witaminy zawarte w jagodach, głównie C i P, wpływają korzystnie na elastyczność naczyń krwionośnych, wzmacniają mięsień sercowy, normalizują ciśnienie tętnicze i zapobiegają przedwczesnemu rozwojowi miażdżycy. Zalecane są przy podatności na choroby krwi, anemię, choroby serca i naczyń, nadciśnienie oraz podagrę. Czarne porzeczki pobudzają apetyt i przyczyniają się do wzmocnienia organizmu po ciężkich chorobach. Podnoszą odporność na infekcje. Zawarte w owocach związki potasu zwiększają wydzielanie moczu i eliminację wraz z nim toksycznych produktów metabolizmu. Porzeczki zaleca się w przypadkach stanów zapalnych nerek, w kamicy moczowej i przy wszelkich obrzękach. Działają rozkurczowo i zapierająco. Żelazo, mangan i miedź pomagają przy anemiach i reumatyzmie stawów, a pektyny i garbniki działają przeciwzapalnie w wielu zaburzeniach gastrycznych (chroniczne kolki, nieżyty na tle niskiej kwasowości). Czarna porzeczka ma właściwości przeciwgnilne i przeciwszkorbutowe. Wywar z owoców hamuje procesy zapalne w nerkach i kanalikach żółciowych, obniża ciśnienie krwi, i łagodzi bóle reumatyczne. Ze względu na stosunkowo wysoką zawartość kwasów organicznych i celulozy spożywanie czarnych porzeczek jest niewskazane przy wrzodach żołądka, nieżytach żołądka z podwyższoną ilością kwasu solnego oraz przy rozwolnieniu, zwłaszcza u dzieci.

Na deser
Czarne porzeczki są wartościowymi owocami deserowymi, spożywanymi na surowo. Mogą być także suszone, zamrażane lub przerabiane na soki, dżemy, galaretki, powidła, konfitury, nadzienie cukierków i różne wyroby cukiernicze oraz dania domowe. Ze względu na dużą zawartość związków pektynowych, zaleca się wykorzystywanie porzeczek jako dodatku galaretującego do dżemów i marmolad z owoców, które mają ich niewiele, np. do truskawek. Mogą również służyć do produkcji preparatów wysokowitaminowych. Z porzeczek robi się również wina i nalewki. Owoce czarnej porzeczki znalazły również zastosowanie w kosmetyce. Dojrzałe jagody po zmiażdżeniu można nakładać na 20-30 minut na twarz i w ten sposób uzyskujemy naturalną owocową maseczkę oczyszczająco-wybielającą.


Także liście
Folium Ribis nigri należą do cenionych surowców leczniczych. Zawierają olejek eteryczny (alfa-pinen, geraniol, limonen), flawonoidy (pochodne kwercetyny i izoramnetyny), sole mineralne, garbniki, glikozydy antocyjanowe, rutynę oraz duże ilości witamin C i P. Wyciągi z liści są zalecane jako środek przeciwartretyczny, przeciwreumatyczny, moczopędny oraz w zakażeniach układu moczowego. Działają ściągająco na błonę śluzową żołądka i jelit, a zewnętrznie są stosowane do pukania jamy ustnej i gardła. Liście porzeczki mają też zastosowanie kulinarne. Stanowią przyprawę dodawaną do solonej i kwaszonej kapusty, ogórków i pomidorów, jabłek w zalewie i konserwowanych owoców.

mgr inż. Monika Karabela

Mgr inż. Monika Karabela jest absolwentką Wydziału Ogrodniczego AR w Lublinie.
Interesuje się roślinami przyprawowymi i leczniczymi.


komentarz[1] |

© 2005-2011 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.