Home Rejestracja Szukaj Kontakt

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu swiadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczacych cookies oznacza, że beda one zamieszczane w Państwa urzadzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień przechowywania i uzyskiwania dostępu do cookies przy pomocy ustawień przegladarki lub urzadzenia końcowego, z których Państwo korzystacie. X

Menu główne
Strona główna
Logowanie
Księga gości
Rekomenduj nas
Prenumerata
Kontakt
Szukaj
Labofarm
IWLF Labofarm
Działy artykułów
Aktualności
Apiterapia
Aromaterapia
Badania
Badania kliniczne
Badania laboratoryjne
Centrum Fitoterapii
Człowiek i natura
Dermatologia
Dodatki żywnościowe
Edukacja
Felieton
Forum Aptekarskie
Herbarium
Historia
Historia i tradycja
Informacja naukowa
Informacje
Kosmeceutyki
Kosmetologia
Kultura
Kwiaty
Monografie roślin leczniczych
Natura i literatura
Natura i sztuka
Naturalne stanowiska
Nauka
Nauka i terapia
Nowości
Nutraceutyki
Od wydawcy
Ogrody
Ogrody botaniczne
Opieka farmaceutyczna
Opinie
Osobliwości
Owoce
Perspektywy
Pielęgnacja
Poczet wielkich fitoterapeutów
Podróże
Polemiki
Prace badawcze
Prawo
Problemy zdrowotne
Przyroda
Rośliny lecznicze
Rośliny niebezpieczne
Rynek
Stanowiska naturalne
Sztuka
Technologia
Terapia
Tradycja
Uprawy
Warzywa
Weterynaria
Wspomnienia
Wydarzenia
Z biblioteki
Z laboratorium
Zielarstwo
Zielnik
Zioła przyprawowe
Menu użytkownika
Nie masz jeszcze konta? Możesz sobie założyć!
Statystyki
userów na stronie: 0
gości na stronie: 8
Artykuły > Rośliny lecznicze > Rumianek

Panacea Nr 3 (12), lipiec - wrzesień 2005 strony: 6-9

Rumianek Doniesienia o medycznym zastosowaniu rumianku sięgają starożytnej Grecji i Rzymu. Dioskurides zalecał go do łagodzenia bóli brzucha i jako środek przeciwzapalny.

Rumianek jest jednym z najszerzej stosowanych i najlepiej udokumentowanych medycznie roślin na świecie [1]. Nazwa Chamomilla pochodzi od greckich słów chamos i melos i ze względu na zapach znaczy "ziemne jabłko". Starożytni Egipcjanie traktowali rumianek jako święty dar od Boga Słońca. Był on używany do złagodzenia bólu i w porażeniach słonecznych. W VI w. jego szerokie zastosowanie obejmowało przypadki takie jak bezsenność, bóle pleców, nerwobóle, reumatyzm, stany skórne, niestrawność, wzdęcia, bóle głowy i dna.

ABC
Gatunek: Chamomilla recutita L. Rauschert (Matricaria recutita). Nazwy powszechne: rumianek, rumianek lekarski, pospolity, prawdziwy. Rodzina: Złożone Compositae (Asteraceae). Roślina osiąga wysokość do 60 cm; łodyga wzniesiona, rozgałęziona, naga; kwiatostan, czyli koszyczek, o średnicy do 1,5 cm, składa się z kwiatów rurkowych (białe, brzeżne) i języczkowych (żółte, środkowe); dno koszyczka wewnątrz puste, co odróżnia ten gatunek od innych (nie stosowanych w lecznictwie); listki 2-3 krotnie pierzastodzielne, o odcinkach równowąskich; okres kwitnienia V-IX; owocem jest brunatnoszara niełupka, podłużnie bruzdowana.

Rumianek lekarski
Chamomilla recutita L - ilustracja z niemieckiego atlasu Köhlers Medizinal-Pflanzen in naturgetreuen Abbildungen mit kurz erläuterndem Texte z roku 1887. Obecnie istnieje wiele różnych odmian rumianku. Najbardziej popularny i z naukowego punktu widzenia najistotniejszy, należący do rodziny Compositae, jest rumianek pospolity Matricaria recutita. Uważa się, że posiada on właściwości przeciwzapalne, leczące zranienia, odwadniające, bakteriostatyczne, przeciwbakteryjne, przeciwnieżytowe, wiatropędne, uspokajające, antyseptyczne i znoszące skurcze.
Rumianek może być używany zarówno zewnętrznie jak i wewnętrznie. Leczenie zewnętrzne jest stosowane w przypadku zranień, owrzodzeń, wyprysków, dny, nerwobóli, rwy kulszowej, bólów reumatycznych, hemoroidów, zapaleń sutka i pęknięć brodawki sutkowej, podrażnień skóry i pieluszkowego zapalenia skóry niemowląt, ospy wietrznej, zapalenia spojówek. Stosowany jest też zewnętrznie jako odżywka i naturalny rozjaśniacz do włosów. Zastosowanie wewnętrzne znalazł m.in. w przypadkach niepokoju, histerii, nocnych koszmarów, bezsenności i innych problemów ze snem, zaburzeń przewodu pokarmowego, obejmujących wzdęcia, niestrawność, biegunkę, brak łaknienia, kinetozę (chorobę lokomocyjną), nudności i wymioty.

W lecznictwie
Zgodnie z monografią ESCOP oraz Farmakopeą Polską czy Farmakopeą Europejską, surowcem leczniczym jest suszony koszyczek rumianku Matricaria recutita L. (Chamomilla recutita L. Rauschert). Zawiera on nie mniej niż 4 ml/kg olejków i zalecany jest do użycia zewnętrznego w przypadku mniejszych zapaleń i podrażnień skóry i błon śluzowych, włączając jamę ustną i dziąsła, przewód oddechowy (inhalacje) i obszary odbytu i genitaliów (kąpiel, maść). Wewnętrzne zastosowanie wskazane jest w objawowym leczeniu dolegliwości pokarmowych, takich jak mniejsze skurcze, rozdęcia nadbrzusza, wzdęcia i odbijanie się.

Nie odnotowano niepożądanych działań ubocznych, nawet u niemowląt. Matricaria recutita jest gatunkiem o bardzo niskiej alergogenności, jednak osoby uczulone na rumianek oraz inne rośliny z rodziny Compositae powinny zachować szczególną ostrożność w stosowaniu preparatów z rumianku.

Olejek eteryczny
Głównym składnikiem leczniczym rumianku jest olejek eteryczny, który występuje w ilości 0,5-1,5%. Charakteryzuje się ciemnoniebieską barwą i skła- da się w 40-50% z seskwiterpenów: (-) ?-bisabololu i jego tlenków A, B i C, do 25% z cis - i trans - en-in-dicykloeterów (lub spiroeterów) oraz 15% z matrycyny, która podczas destylacji poprzez kwas chamazulenowy przekształca się w chamazulen. Ze względu na zawartość proazulenów, rumianek zaliczany jest do surowców azulenowych. W olejku występują również (-) ß-bisabolol, ß-farnezen, mircen, kadinen oraz inne seskwiterpeny: chamawiolina o czerwonawej barwie i spatulenol. Bardzo ważnymi składnikami rumianku są kumaryny: umbeliferon i herniaryna oraz flawonoidy, m.in. 7-glukozydy: apigeniny (około 0,5%), tj. kosmosyna, luteoliny, kwercetyny, patuletyny, chryzosplenetyna (3,6,7,3’-tetrametylokwercetagetyna), chryzoeriol. Istotną rolę odgrywają też cholina oraz śluz (0,5-17%), z którego w wyniku hydrolizy powstają kwas galakturonowy (do 45%), galaktoza, glukoza, ksyloza, ramnoza i fruktan.

Przeciwzapalnie
Kilka składników rumianku wykazuje właściwości przeciwzapalne, np. apigenina hamuje 5- i 12-lipoksyoksygenazę (IC50 odpowiednio: 8 i 90 µM), chamazulen oraz (-) α-bisabolol hamują 5-lipoksyoksygenazę (IC50 odpowiednio: 13 i 40 µM), natomiast cyklooksygenaza hamowana jest przez apigeninę, cis-en-in-spiroeter i (-) α-bisabolol (IC50: 78-80 µM). Apigenina hamuje również syntazę tlenku azotu w makrofagach aktywowanych przez lipopolisacharyd. Właściwości przeciwutlleniające posiada jedynie chamazulen (IC50: 2 µM).
Bardzo dobre efekty lecznicze (badania na zdrowych ochotnikach) zaobserwowano w wyniku zastosowania preparatów z rumianku (maść, krem) w przypadku chemicznie wywołanego toksycznego zapalenia skóry czy też rumienia wywołanego światłem UV i UVB. Prowadzone były również obustronne porównawcze badania kliniczne u 161 pacjentów z zapaleniem skórnym, którzy początkowo byli leczeni 0,1% walerianianem diflukortolonu. Terapia główna obejmowała leczenie z zastosowaniem kremu zawierającego ekstrakt z koszyczków Matricaria lub trzy inne środki lecznicze: 0,25% hydrokortyzon, 0,75% ester butylowy fluokortyny lub 5% bufeksamak. Najlepsze efekty odnotowano dla preparatu z rumiankiem i porównywalne dla hydrokortyzonu. Zaobserwowano również u 98 pacjentów z nowotworem redukujący wpływ preparatu z ekstraktem z rumianku (50 mg (-) α-bisabololu i 150-300 mg 7-glukozydu apigeniny /100 g preparatu) na zapalenie błony śluzowej spowodowane miejscowymi podrażnieniami lub chemioterapią układową. Przeprowadzono losowe badania porównawcze, metodą częściowej podwójnej ślepej próby, obejmujące 72 pacjentów ze średnim stopniem atopowej egzemy. Dwutygodniowe stosowanie kremu zawierającego ekstrakt z rumianku dało najlepsze efekty leczenia objawów swędzenia, rumienia i złuszczania się skóry.

Przeciwspazmatycznie
Badania kliniczne u 104 pacjentów z dolegliwościami pokarmowymi, takimi jak nieżyt żołądka, wzdęcia czy skurcze żołądka wykazały, że doustne przyjmowanie preparatu z ekstraktem z rumianku (50 mg (-) α-bisabololu i 150-300 mg 7-glukozydu apigeniny /100 g preparatu) przez 6 tygodni w dawce dziennej 5 ml, subiektywnie poprawiły objawy u wszystkich pacjentów oraz całkowicie je zlikwidowały u 44,2% pacjentów.

Uspokajająco
Apigeniny konkurencyjnie hamują wiązanie ligandów receptora benzodiazepin (np. flunitrazepam, Ro 5-4864, Ro 15-1788), choć nie wykazują efektu wiążącego receptory muskarynowe, α1-adrenoreceptory czy też efektu na wiązanie muscimol do receptorów GABAA. Posiadają zdolność dawkozależnej redukcji przepływu jonów Cl- aktywowanych przez GABA w populacjach komórek ziarnistych mózgowych (15,3% - 0,1 µM apigenin; 24,2% - 1 µM apigenin; 32,4% - 10 µM apigenin), który całkowicie blokowany był przez ligand receptora benzodiazepin (Ro 15-1788). Właściwości te potwierdzają również badania przedkliniczne przeprowadzone na zwierzętach z zastosowaniem preparatów z rumianku. Wykazano zdolność przedłużania snu wywołanego heksobarbituralem, zmniejszenie spontanicznej ruchliwości i aktywności poszukiwawczej, czy też zmniejszenie poziomu ACTH w plazmie, wywołanego ograniczonym stresem. Poza tym apigenina (25 i 50 mg/kg) znacząco zmniejszała okres utajnienia początku konwulsji wywołanych pikrotoksyną u szczurów oraz zmniejszała aktywność ruchową po wstrzyknięciu jej wewnątrzotrzewnowo, ale nie zaobserwowano aktywności lękowej, rozluźniającej czy przeciwdrgawkowej.

Przeciwbakteryjnie
Olejek z koszyczków rumianku (stężenie 0,7% V/V) wykazuje właściwości bakteriobójcze i grzybobójcze względem odpowiednio bakterii Gram-dodatnich i Candida albicans. Nie odnotowano takich właściwości wobec bakterii Gram-ujemnych, nawet przy znacznym zwiększeniu stężenia (8% V/V). Napar i wodnoalkoholowy ekstrakt z rumianku oraz czysty herniarin wykazują właściwości przeciwbakteryjne wobec różnych bakterii i grzybów w obecności światła bliskiego UV.

Na zranienia
Stosowanie rumianku w leczenie zranień związane jest z występowaniem azulenu. W badaniach 147 kobiet po porodzie, u których przez 6 dni stosowano maść zawierającą ekstrakt z rumianku, otrzymano porównywalny efekt leczenia jak w przypadku stosowania 5% dekspantenolu. Pozytywne rezultaty otrzymano również w przypadku leczenia sączących ran skóry, które powstały w wyniku usuwania tatuaży. Zastosowano wówczas płynny ekstrakt z rumianku (50 mg (-) alfa-bisabololu i 3 mg chamazulenu /100 g preparatu) i po 14 dniach zaobserwowano zmniejszenie obszaru ran sączących i znaczną poprawę ich stanu. Zbadano również wpływ preparatu z ekstraktem z rumianku (120 pacjentów, badania losowe z placebo) na problemy hemoroidalne drugiego stopnia z różnymi objawami. Największą poprawę odnotowano w przypadku krwotoków, swędzenia, rozpalenia i sączenia.

Inne właściwości
Badania z zastosowaniem ekstraktu z rumianku dowiodły również jego właściwości przeciwwrzodowych oraz hamujących rozwój uzależnienia morfiną i wyrażania objawów abstynencji. Poza tym właściwości przeciwutleniające i przeciwlękowe rumianku mogą potwierdzać badania identyfikacyjne nieznacznych metabolitów moczowych, które przeprowadzono na pacjentach (7 mężczyzn, 7 kobiet), przyjmujących przez 2 tygodnie 200 ml naparu, przygotowanego z 5g sproszkowanych koszyczków rumianku. W wydzielanym moczu zaobserwowano wzrost poziomu hipuranu i glicyny oraz zmniejszenie poziomu kreatyniny. Hipuran używany jest jako znacznik zmian w bakteriach jelitowych i wzrost jego poziomu może wskazywać na zachodzące procesy w jelitach, wywołane spożyciem naparu z rumianku. Glicyna odgrywa rolę hamującego neuroprzekaźnika w centralnym układzie nerwowym, kreatynina zaś związana jest z utleniającym stresem. Zmiany ich poziomów mogą wskazywać odpowiednio na przeciwlękowe i przeciwutleniające działanie rumianku.

Bezpieczne
W 48-godzinnym plasterkowym teście skórnym olejek z rumianku nie spowodował żadnych podrażnień skóry ani zauważalnych reakcji uczuleniowych czy efektów fototoksycznych. Olejek otrzymał od FEMA status GRAS i jest zatwierdzony przez FDA do stosowania spożywczego i kosmetycznego. Biorąc pod uwagę, że koszyczki rumianku zawierają antekotulidowy lakton seskwiterpenowy oraz że miliony ludzi codziennie styka się z rumiankiem, to można stwierdzić, że reakcje alergiczne są niezwykle rzadkie. Jednakże pozytywne rekcje krzyżowe u pacjentów uczulonych na inne rośliny zawierające laktony seskwiterpenowe i stosujących preparaty z rumianku były już powszechne, np. 2 raporty dotyczące pacjentów uczulonych na Artemisia vulgaris (bylica pospolita), którzy po zastosowaniu naparów z rumianku wykazali reakcje anafilaktyczne; 18 pacjentów z 24 uczulonych na rośliny z rodziny Compositae dało pozytywną rekcję uczuleniową na wodny ekstrakt z rumianku, a 96 z 4800 pacjentów wykazało nadwrażliwość kontaktową na etanolowy ekstrakt z rumianku, 3 przypadki informują o reakcji alergicznej na rumianek i ekstrakt. W badaniach pochodzenia alergii kontaktowej u 540 pacjentów z alergią typu IV stwierdzono, że nie zostały one wywołane przez ekstrakt z rumianku pozbawiony antekotulidu, natomiast w przypadku kontaktowego zapalenia skóry na 830 pacjentów tylko 1 przypadek związany był z reakcją na działanie ekstraktu i kremu z rumianku. Nawet pacjenci, którzy zwykle wykazywali dużą nadwrażliwość na Anthemis cotula (rumianek psi) i inne alergenne rośliny, w teście tym mieli negatywną odpowiedź. Badania te dowodzą, że

dla bezpiecznego stosowania preparatów z rumianku bardzo ważne jest pozbawienie ich alergennego składnika, jakim jest antekotulid oraz zachowanie ostrożności podczas stosowania przez osoby uczulone na rośliny z rodziny Compositae.

Preparaty
Koszyczek rumianku powszechnie stosowany jest w postaci naparów oraz jako składnik licznych mieszanek ziołowych (np. Zioła uspokajające, Zioła do płukania gardła, Zioła przeciwgorączkowe, Bobofen, Nervosan, Pyrosan, Urosept, Vagoflos, Neurosina, Vagosan). W lecznictwie używane są również wyciągi alkoholowe (np. preparat Azulan), wyciągi wodne z rumianku (np. Azucalen, DentoseptA, Mucosit, herbogastrin, Hemorol, Maść rumiankowa) oraz preparaty zawierające olejek (np. Uldenol, Ulventrol, maść Aesculan). Ponadto rumianek znalazł bardzo szerokie zastosowanie w produkcji kremów, balsamów, płynów do kąpieli, płukanek do włosów, maseczek pielęgnacyjnych czy past do zębów.

dr Lidia Klaudel - Labofarm

Zastosowane skróty: ACTH - hormon adrenokortykotropowy (ang. Adrenocorticotropic Hormon); ESCOP - Europejskie Stowarzyszenie Naukowe Fitoterapii (ang. European Scientific Cooperative on Phytotherapy); FDA - Komisja ds. Leków i Żywności (ang. Food and Drug Administration); FEMA - Federalna Agencja Zarządzania Kryzysowego (ang. Federal Emergency Management Agency); FP - Farmakopea Polska; GABA - kwas v-aminomasłowy (ang. Gamma Aminobutyric Acid); GRAS - ogólnie uznany za bezpieczny (ang. Generally Recognized As Safe); UV - ultrafiolet (ang. Ultraviolet).

Piśmiennictwo
[ 1 ] ESCOPMonogra - phs. The Scientific Foundation for Herbal Medicinal Products. Second edition. Completely revised and expanded - Matricariea Flos (Matricaria Flower). Exeter, UK: European Scientific Cooperative on Phytotherapy, 2003, ss. 312-19; [2] Kohlmünzer S. Farmakognozja. Podręcznik dla studentów farmacji. Wyd. Lekarskie PZWL, wyd. V (dodruk), Wwa 2000, ss. 158, 207-09, 293, 550-53; [3] Strzelecka H., Kowalski J. [red.] Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. Wyd. Naukowe PWN, wyd. I, Wwa 2000, s. 493; [4] Yamamoto A, Nakamura K, Furukawa K, Konishi Y, Ogino T, Higashiura K, Yago H, Okamoto K, Otsuka M. A new nonpeptide tachykinin NK1 receptor antagonist isolated from the plants of Compositae. Chem Pharm Bull (Tokyo), 2002, 50(1), ss. 47-52; [5] Gomaa A, Hashem T, Mohamed M, Ashry E. Matricaria chamomilla extract inhibits both development of morphine dependence and expression of abstinence syndrome in rats. J Pharmacol Sci., 2003, 92(1), 50-5; [6] Wang Y, Tang H, Nocholson JK, Hylands PJ, Sampson J, Holmes E. A metabonomic strategy for the detection of the metabolic effects of chamomile (Matricaria recutita L.) ingestion. J Agric Food Chem, 2005, 53, ss. 191-96; [7] Gardiner P. Chamomile (Matricaria recutita, Anthemis nobilis). The Longwood Herbal Task Force, 1999, 1-21.


komentarz[0] |

Najczęściej czytane
Zioła na choroby...
Fitoterapia w cho...
Reumatoidalne zap...
Ruszczyk kolczast...
Selen - pierwiast...
Propolis, mleczko...
Nadciśnienie tę...
Mniszek lekarski
Rośliny leczą b...
Pomarańcza
Polifenole rośli...
Lucerna - niedoce...
Forum Naukowe W G...
Kora dębu i dęb...
Wąkrota azjatyck...
Ostropest plamist...
Zioła na dziecie...
Czosnek - Antybio...
Rumianek
Zioła dla niemow...
Reklama
IWLF Labofarm Labovet
Nasze leki
IWLF Labofarm IWLF Labofarm IWLF Labofarm
Facebook Panacea
© 2005-2017 Panacea.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.